By Mersin TTO 
Üniversitemiz Mühendislik Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü öğretim üyeleri Prof. Dr. Kemal Taslı, Doç. Dr. Cemile Solak ve Doç. Dr. Hayati Koç, Antalya Birliği’ndeki Jura-Kretase yaşlı sığ denizel karbonat kayaları ile kuzeydeki Toros Dağları’nın aynı zaman diliminde oluşmuş karbonat kayaları arasındaki köken ilişkilerini anlamaya çalışacaklar. Akademisyenlerimizin projesi TÜBİTAK 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı kapsamında desteklenmeye hak kazandı.
“Antalya Birliği’ndeki Jura-Kretase Sığ Denizel Platform Karbonat İstiflerinin Bentik Foraminifer Biyostratigrafisi ve Fasiyes Gelişimi: Bey Dağları ve Anamas-Akseki Otoktonlarındaki İstiflerle Korelasyonu” başlıklı projeyle Antalya Birliği’nde tektonik dilimler halinde bulunan katmanlar “kuzeydeki otokton (yerli) kütledeki katmanlarla bağlantılı mıdır? ya da “bağımsız parçalar mıdır?” gibi sorulara cevap aranacak.
- Bu konuda proje hazırlama fikri nasıl doğdu?
Mersin Üniversitesi’nde göreve başladığım 1994 yılından itibaren, Toros Dağları’nın Mersin ili sınırları içinde kalan kesimlerinde jeolojik araştırmalar yaptık ve bu araştırmaları uluslararası dergilerde yayınladık. Önceleri üniversitemiz olanaklarıyla yürüttüğümüz araştırmaları, TÜBİTAK projeleri ile Toros Dağları’nın daha farklı kesimlerine doğru (Aladağlar, Bolkar Dağları, Geyik Dağları, Anamas Dağları) genişletmeye başladık. Böylece, aynı jeolojik zaman dilimlerinde ve farklı coğrafik alanlarda oluşmuş kaya katmanları arasındaki bağlantıları kurmaya başladık. Yaptığımız çalışmaları, çok karmaşık ve eski bir yap-bozun parçalarını birleştirmeye benzetebiliriz. Eksik olan parçaları tanıyıp anlamak ve Toros Dağları’nın geçmiş jeolojik zamanlardaki resmini tamamlamak gibi. Antalya Körfezi’nin kuzeyindeki Toros Dağları kesimi de, netliği olmayan yap-boz parçaları içerdiği için uzun yıllar araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. Araştırma ekibimizle birlikte, bu bölgeden elde edilecek araştırma sonuçlarının daha fazla uluslararası ilgi çekeceğini değerlendirerek proje hazırlamaya başladık.
- Projenizin amacı hakkında bilgi alabilir miyiz?
Antalya Körfezi kuzeyindeki Toros Dağları tektonik olaylarla bir araya gelmiş kaya topluluklarından oluşur. Bu topluluklar önceki araştırmacılar tarafından “Antalya Birliği”, “Antalya napları” ya da “Antalya kompleksi” diye adlandırılmıştır. Önce, bu kaya topluluklarındaki Jura-Kretase yaşlı (200-66 milyon yıl önceleri arasındaki jeolojik zaman dilimleri) sığ denizel kireçtaşı katmanlarının ayrıntılı yaşı ve oluşum koşulları belirlenecektir. Daha sonra, hemen kuzeydeki Toros Dağları zirvelerini oluşturan ve aynı zaman diliminde oluşmuş kireçtaşı katmanları ile aralarındaki yaş ve oluşum koşulları bakımından ilişkiler araştırılacaktır. Böylece, “Antalya Birliği’nde tektonik dilimler halinde bulunan katmanlar “kuzeydeki otokton (yerli) kütledeki katmanlarla bağlantılı mıdır? ya da “bağımsız parçalar mıdır?” gibi sorulara cevap aranacaktır.
- Projeniz ne kadar sürecek ve proje ekibi kimlerden oluşmaktadır?
Proje süresi 30 ay olarak kabul edilmiştir. Yürütücülüğünü yaptığım projede Doç. Dr. Cemile Solak, Doç. Dr. Hayati Koç araştırmacı olarak yer alacaklar. Ayrıca Prof. Dr. Alastair H.F. Robertson (Edinburg Ünivesitesi-İngiltere), Doç. Dr. Maria Rose Petrizzo (Milano Üniversitesi-İtalya) Dr. Öğretim Üyesi Merve Özyurt (KTÜ Jeoloji Mühendisliği Bölümü) projede danışmak olarak görev alacaklar.
- Projenizin özgün bir değeri bulunuyor mu?
TÜBİTAK 1001 projelerini değerlendiren panelistler, öncelikle projelerin özgün değerini puanlamakta ve özgün değerden yetersiz puan alan projeler elenmektedir. Antalya Birliği ile ilgili yapılmış çok sayıda jeolojik araştırma ve yayın vardır. Dolayısıyla, bu projenin özgünlüğünü açıklayabilmek için önceki araştırmaların sonuçları ile birlikte bu projenin içerdiği yenilikler proje metninde ayrıntılı olarak verilmiştir. Özetle, kaya katmanlarını oldukça küçük jeolojik zaman dilimleri halinde sınıflandırmak ve jeolojik zaman boyunca oluşum koşullarındaki değişimleri ortaya koymak bu projenin özgün değeridir.
Hedefimiz, karbonat kaya istiflerini sistematik olarak örneklemek, foraminifer adı verilen mikrofosillere dayanarak ayrıntılı yaşlandırmak, zaman boyunca tortulaşma koşullarındaki değişimleri belirlemek ve istifler arasında korelasyonlar yapmak.
- Projenizde uluslararası danışman öğretim üyeleri ile çalışacaksınız. Bu konuda bilgi verebilir misiniz?
Edinburg Ünivesitesi (Birleşik Krallık) emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Alastair H.F. Robertson 1970’li yıllarda lisansüstü çalışmalarını ülkemizde yapmıştır. O yıllardan beri Türkiye’nin farklı bölgelerinde jeolojik çalışmalar yapmakta ve yayınlamaktadır. Yani Türkiye’nin jeolojik özellikleri hakkında büyük bir bilgi birikimine sahiptir. Son yıllarda Antalya Birliği hakkında ortak yayınlar yaptık. Bu projede onun arazideki deneyimlerinden yararlanarak, hedefimiz olan katmanların nerelerde ve hangi yapısal konumlarda bulunduğunu öğreneceğiz.
Milano Üniversitesi (İtalya) öğretim üyesi Doç. Dr. Maria Rose Petrizzo planktonik foraminifer mikrofosilleri konusunda uzman. Bizim ana hedefimiz sığ denizlerde birikmiş kireçtaşı katmanları olsa da, bazıları derin denizlerde oluştuğu ve içerisinde bu mikrofosiller bol bulunduğu için, bu katmanların jeolojik yaşını bulmada bize yardımcı olacak.
- Projenizin olası çıktıları konusunda öngörünüz nelerdir?
Projemizde bir yüksek lisans öğrencisi bursiyer olarak görev yapacak ve tezini bu proje konusunda tamamlayacak. Böylece bir araştırmacının yetiştirilmesini planlıyoruz. Proje sonuçlarını ulusal ve uluslararası bilimsel toplantılarda sunmayı ve uluslararası dergilerde yayınlamayı öngörüyoruz. Böylece hem üniversitemiz ve hem de ülkemizin uluslararası alanda tanınmasına katkıda bulunmayı amaçlıyoruz. Doğrudan bir ekonomik çıktı öngörümüz yok. Ancak, jeolojik yapı ile ilgili problemler çözüldükçe bölgedeki yeraltı kaynaklarının aranması ve bulunmasına dolaylı bir katkı yapacağını düşünüyoruz.