By Mersin TTO Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gözde Gökçe İsbir’in danışmanlığını üstlendiği “Travma Bilgisi İçeren Bakım Organizasyonunun Doğum Profesyonelleri ve Kadınların Travmalarına Etkisi” başlıklı çalışma TÜBİTAK 2218–Yurt İçi Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı kapsamında destek almaya hak kazandı.
Prof. Dr. Gözde Gökçe İsbir: “Projenin temel hedefi, perinatal süreçte kadın ve ailesi ile temas eden tüm sağlık profesyonelleri ve destek personelinin travma bilgili bakım eğitimi almasını ve bu yaklaşımı uygulamaya yansıtmasını sağlamaktır.” dedi.
Böyle bir proje fikri nasıl doğdu?
Bu proje fikri, 2018–2023 yılları arasında yürütülen CA18211 – Perinatal Mental Health and Birth-Related Trauma: Maximising Best Practice and Optimal Outcomes (DEVoTION) COST Aksiyonu kapsamındaki deneyimlerime dayanmaktadır. Bu uluslararası projede ülkemizi Yönetim Kurulu (Management Committee) düzeyinde temsil ettim ve doğum travması ile travma bilgili bakım konularında aktif olarak çalıştım. Projenin temel amacı; doğumla ilişkili travmanın önlenmesi, erken tanılanması ve etkilerinin azaltılmasına yönelik kanıtları bir araya getirmek, bu bilgiyi uygulamaya dönüştürmek ve Avrupa genelinde iyi uygulamaları yaygınlaştırmaktı. Bu süreçte elde edilen bulgular, doğum travmasının sanıldığından çok daha yaygın olduğunu ve yalnızca bireysel değil, aile ve toplum düzeyinde etkiler yarattığını ortaya koydu. Proje kapsamında aldığım eğitimler ve yürüttüğümüz bilimsel çalışmalar sonucunda, travma bilgili bakımın yalnızca bireysel uygulamalarla sınırlı kalmaması, tüm sağlık sistemi düzeyinde ele alınması gerektiği fikri gelişti. Bu doğrultuda ekip arkadaşlarımızla birlikte organizasyon temelli bir yaklaşımın gerekliliğini vurgulayan bir çalışma yürüttük.
Sonrasında bu yaklaşımı Türkiye’de hayata geçirmek amacıyla bir TÜBİTAK 1001 projesi hazırladım ancak destek alamadım. Buna rağmen bu fikri uygulamaya dönüştürme hedefim devam etti. Daha uygulanabilir ve sürdürülebilir bir model geliştirmek amacıyla, Tarsus’taki sağlık kurumlarını pilot alan olarak belirleyerek 2218 kapsamında bu projeyi geliştirdik ve destek aldık. Bu proje, aslında uzun yıllara dayanan uluslararası bilimsel birikimin ve kişisel akademik hedefimin bir çıktısıdır.
Proje ekibinden kimler yer alıyor ve projenizin süresi hakkında bilgi alabilir miyim?
Proje ekibinde, Tarsus Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Ebelik Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Özlem Koç yer almaktadır. Kendisi de doğum travması alanında çalışmakta olup doktora tezi bu konudadır. Projenin süresi iki yıl olarak planlanmıştır.
“Travma bilgili organizasyon oluşturacağız” ifadesini kullanmıştınız. Bu konuyu açıklar mısınız ve bu organizasyonun önemi nedir?
Travma bilgili organizasyon kavramı, yalnızca belirli klinik birimlerle sınırlı olmayan, sağlık hizmetinin sunulduğu tüm yapının travma bilgili bakım anlayışıyla yeniden yapılandırılmasını ifade etmektedir. Perinatal süreçte kadınlar tek bir birimde değil; poliklinik, laboratuvar, doğumhane, servis ve doğum sonrası bakım alanları gibi birçok farklı birimde hizmet almaktadır. Bu süreçte karşılaşılan herhangi bir olumsuz ya da travmatik deneyim, kadının tüm doğum deneyimini etkileyebilmektedir. Bu nedenle yalnızca ebe ve hekimlerin değil; hastane yöneticileri, sağlık bakım hizmetleri yöneticileri, sekreterler, yönlendirme personeli, temizlik ve destek personeli gibi hasta ile temas eden tüm bireylerin travma bilgili bakım yaklaşımını benimsemesi gerekmektedir. Bu yaklaşım sayesinde hem hizmet sunumunun niteliği artacak hem de perinatal dönemin hassas yapısı daha güvenli ve destekleyici bir çerçevede ele alınabilecektir.
Projenizde doğum profesyonelleri olarak “ebe ve doktorları” bulunuyor demiştiniz ancak proje kapsamında bu ifade sanıyorum genişleyecek. Bu konuda bilgi verebilir misiniz?
Evet, proje başlangıçta doğum profesyonelleri olarak ebe ve hekimleri kapsamakla birlikte, uygulama sürecinde kapsam genişletilmiştir. Perinatal dönemde kadın ve ailesi ile temas eden tüm bireylerin bu sürecin bir parçası olduğu kabul edilmektedir. Bu nedenle sekreterler, yönlendirme personeli, temizlik ve destek personeli gibi tüm çalışanlar projeye dâhil edilmiştir. Ayrıca bu çalışanları yöneten yöneticiler de organizasyonel dönüşümün sürdürülebilirliği açısından proje kapsamına alınmıştır.
Projenizin hedefi ve olası sonuçları hakkında bilgi alabilir miyiz?
Projenin temel hedefi, perinatal süreçte kadın ve ailesi ile temas eden tüm sağlık profesyonelleri ve destek personelinin travma bilgili bakım eğitimi almasını ve bu yaklaşımı uygulamaya yansıtmasını sağlamaktır. Bu doğrultuda, hem sağlık çalışanlarının kendi mesleki süreçlerinde ikincil travmadan korunmaları hem de hizmet verdikleri kadın ve ailelerin travmatizasyonunun önlenmesi amaçlanmaktadır. Ayrıca, travma bilgili yaklaşımın yaygınlaştırılmasıyla mevcut travmatik deneyimlerin iyileştirilmesine katkı sağlanması hedeflenmektedir. Sonuç olarak, hem sağlık hizmeti sunan bireylerin hem de hizmet alan kadın ve ailelerin iyilik halinin artırılması ve sürdürülebilir bir bakım modeli oluşturulması beklenmektedir.