By Mersin TTO Mersin Üniversitesi Fikri ve Sinai Mülkiyet Hakları
2017 yılına kadar herhangi bir kanunu olmayan ayrı ayrı Kanun Hükmünde Kararname ile yürütülen Fikri Mülkiyet Hakları 2017 yılında çıkan 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu bir çatı altında toplamış ve yenilikler getirmiştir.
Söz konusu kanunda Yüksek Öğretim Kurumlarında gerçekleşen buluşlar için de madde bulunmaktadır. Kanun maddesi “Yükseköğretim Kurumlarında Gerçekleştirilen Buluşlar 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na[1] göre yükseköğretim kurumları ile Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığına bağlı yükseköğretim kurumlarında yapılan bilimsel çalışmalar veya araştırmalar sonucunda gerçekleştirilen buluşlar hizmet buluşudur. Patentin başvuru sahibi bağlı bulunan yükseköğretim kurumu olacaktır. Yükseköğretim kurumlarında yapılan bilimsel çalışmalar veya araştırmalar sonucunda bir buluş gerçekleştiğinde buluşu yapan, buluşunu yazılı olarak ve geciktirmeksizin yükseköğretim kurumuna bildirmekle yükümlüdür. Patent başvurusu yapılmışsa yükseköğretim kurumuna başvuru yapıldığına dair bildirim yapılır. Yükseköğretim kurumu, buluş üzerinde hak sahipliği talebinde bulunması durumunda, patent başvurusu yapmakla yükümlüdür. Aksi takdirde buluş, serbest buluş niteliği kazanır. Yükseköğretim kurumunun hak sahipliği talebine karşı buluşu yapan, buluşunun serbest buluş olduğunu ileri sürerek itiraz edebilir. Yapılan itiraz, yükseköğretim kurumu tarafından yazılı gerekçeler de belirtilerek karara bağlanır. Aksi takdirde buluş, serbest buluş niteliği kazanır. Yükseköğretim kurumu, kusuru nedeniyle başvuru işlemlerinin veya patent hakkının sona ermesine sebep olursa buluşu yapanın uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Buluştan elde edilen gelirin yükseköğretim kurumu ve buluşu yapan arasındaki paylaşımı, buluşu yapana gelirin en az üçte biri verilecek şekilde belirlenir. Buluştan elde edilen gelirin yükseköğretim kurumu hissesi ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir ve başta bilimsel araştırmalar olmak üzere yükseköğretim kurumunun ihtiyaçlarının karşılanması için kullanılır.” şeklinde belirtilmektedir.
Üniversitemizde bu süreç “Mersin Üniversitesi bünyesinde gerçekleşen buluşların patent/faydalı model başvurusu, süreci, tescili ve buluşun ticarileşmesi 19.11.2018 tarihinde “Mersin Üniversitesi Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları (FSMH) Usul ve Esasları” standart bir sürece dönüştürülmüştür. Bu doğrultuda karar alma mekanizması olarak da Mersin Üniversitesi FSMH Kurulu oluşturulmuştur.
Mersin TTO Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Birimi olarak amacımız; akademisyen, sanayici ve öğrenciler arasında fikri mülkiyet hakları konusunda farkındalık oluşturmaktır. Ayrıca buluşun tescil edilebilirlik ve tescil kapsamının belirlenmesi, patent ön araştırmasının yapılması ve ticarileşme potansiyelinin değerlendirilmesi, tescil sürecinde Türk Patent ve Marka Kurumu ve buluş sahibi arasındaki koordinasyonun sağlanması bu birimin diğer görevleridir. Mersin TTO ayrıca, buluşlarının değerlendirilmesi, başvuru süreç takibi, sözleşme yönetimi ve lisanslama hizmetleri konularında da teknik destek vermektedir.
Sizin İçin Neler Yapıyoruz?
• Fikri ve Sınai Mülkiyet hakları, patent/faydalı model, marka, ve tasarım konularındaki farkındalığın artırılması, bu konulardaki yurtiçi ve yurtdışı tescil işlemleri ve maliyetler konusunda öğrenci, araştırmacı ve sanayicilerin bilgilendirilmesi,
• Üniversite bünyesinde tamamlanan lisans veya lisansüstü tezler, araştırma makaleleri veya projelerin patent/faydalı model potansiyelinin ortaya çıkartılmasına yönelik çalışmaların yapılması,
• Patent/faydalı model başvuru ve tescil süreçlerinde rehberlik edilmesi,
• Mersin TTO bünyesine aktarılacak patent/faydalı modellerin başvuru ve tescil sürecinde lisanslama hizmetleri ve endüstriye aktarılması konularında çalışmalar yapmak ve bu tarz çalışmalara destek verilmesi,
• Üniversitede fikri ve sınai mülkiyet hakları konusunda yapılan tüm eski, güncel ve gelecek çalışmaların tek bir merkezde toplanarak takip edilmesi ve düzenli olarak güncellenmesi.
Buluş Nedir?
Buluş, teknik bir probleme yeni bir teknik çözüm getiren ürün veya bir yöntemdir. Buluşlar yeni ürün ve yöntemler olduğu gibi aynı zamanda mevcut ürün ve yöntemler üzerindeki geliştirmeleri de kapsamaktadır.
Patent ve Faydalı Model Nedir?
Patent, buluş için verilen sınırlı bir süre ve yer için üçüncü kişiler tarafından buluşun izinsiz olarak üretilmesini, satılmasını, kullanılmasını veya ithal edilmesini engelleme vasıtasıyla sahibine tanınan münhasır bir haktır. Patentin koruma süresi 20 yıldır. Patent koruması tescil edildiği ülkede geçerlidir. Bir buluşun patent ile korunabilmesi için Yenilik, Buluş Basamağı ve Sanayiye Uygulanabilirlik kriterlerin sağlanması gereklidir.
Yenilik: Tüm dünyada buluşun yeni olması, tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması ve patent başvurusu öncesi kamuya açıklanmamış olması ve toplumca erişilebilir bir bilgi olmaması gerekmektedir.
Buluş Basamağı: Buluş, ilgili olduğu teknik alandaki bir uzman tarafından, tekniğin bilinen durumundan aşikâr bir şekilde çıkarılamayan bir faaliyet sonucu gerçekleşmiş ise, tekniğin bilinen durumunun aşıldığı ve buluş basamağı kriterini karşıladığı kabul edilmektedir.
Sanayiye Uygulanabilirlik: Buluşun niteliği itibariyle sanayide elde edilebilmesi veya bir çalışma vasıtası olarak kullanılabilmesi ve tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte olması şartı ile sanayiye uygulanabilir olduğu kabul edilmektedir.
Faydalı Model; Türkiye’de ve dünyada yeni olan, sanayiye uygulanabilen buluşların sahiplerine 10 yıl süresince koruma sağlayan bir sistemdir. Patente göre koruma alanı daha dar olup, kimyasal maddelere ve yöntemlere faydalı model koruması sağlanmamaktadır. Faydalı modellerin de patentler gibi yeniliği araştırılmaktadır. Buluşun faydalı model olarak koruma şartı ise “Yenilik ve Sanayiye Uygulanabilirlik”tir.
Patent ve faydalı model arasındaki farklar aşağıdaki tabloda özetlenmektedir.
| Patent Faydalı Model | ||
| Yenilik | Bakılır | Bakılır |
| Buluş Basamağı | Bakılır | Bakılmaz |
| Sanayiye Uygulanabilirlik | Bakılır | Bakılır |
| Usuller ve Usuller Sonucu Elde Edilen Ürünler | Korunur | Korunmaz |
| Eczacılıkla İlgili Maddeler | Korunur | Korunmaz |
| Biyoteknolojik Buluşlar | Korunur | Korunmaz |
| Kimyasal ve Biyolojik Maddeler | Korunur | Korunmaz |
| Araştırma Raporu | Var | Var |
| İnceleme Raporu | Var | Yok |
| Koruma Süresi | 20 Yıl | 10 Yıl |
Patentle Korunamayacak Konular
• Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler.
• Zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler.
• Bilgisayar programları.
• Estetik niteliği bulunan mahsuller, edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri.
• Bilginin sunumu.
• Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı olan buluşlar.
• Mikrobiyolojik işlemler veya bu işlemler sonucu elde edilen ürünler hariç olmak üzere, bitki çeşitleri veya hayvan ırkları ile bitki veya hayvan üretimine yönelik esas olarak biyolojik işlemler.
• İnsan veya hayvan vücuduna uygulanacak teşhis yöntemleri ile cerrahi yöntemler dâhil tüm tedavi yöntemleri.
• Oluşumunun ve gelişiminin çeşitli aşamalarında insan bedeni ve bir gen dizisi veya kısmi gen dizisi de dâhil olmak üzere insan bedeninin öğelerinden birinin sadece keşfi.
• İnsan klonlama işlemleri, insan eşey hattının genetik kimliğini değiştirme işlemleri, insan embriyosunun sınai ya da ticari amaçlarla kullanılması, insan ya da hayvanlara önemli bir tıbbi fayda sağlamaksızın hayvanlara acı çektirebilecek genetik kimlik değiştirme işlemleri ve bu işlemler sonucu elde edilen hayvanlar.
“Başımıza İcat Çıkart!”
Gelişen teknoloji ve hızla değişen dünya düzeni, insanlığın önüne sürekli yeni sorular ve zorluklar çıkarmaktadır. Ancak, bu sorunlarla başa çıkma potansiyelimiz, icatlar ve yeniliklerle doğru orantılı olarak artmaktadır. Türkiye, bu zorlu yolculukta atılımlar yaparak, kendi icatlarıyla geleceğe öncülük etmeye hazırlanıyor. İşte bu heyecan verici yolculuğun anahtarı ise fikri mülkiyetin ta kendisidir
Başımıza icat çıkarma!” demekten, “Başımıza İcat Çıkart!” çağrısına geçişimiz, genç neslin teknoloji ve mühendislik alanındaki ilgilerini ateşleyen etkinliklerle başladı. TEKNOFEST, Proje Pazarları, Buluş Fuarları gibi organizasyonlar, gençlerin vizyonunu şekillendirmek ve mühendislikle yenilikçi teknolojilere yönlendirmek adına kilit rol oynadı. Bu etkinlikler, sadece bir sloganın ötesinde, gerçek bir eylemin temsilcisi oldu.
Ülkemiz, fikri mülkiyet konusundaki bilincini artırarak, icat ve buluşlarıyla ön plana çıkmayı hedefliyor. Bu noktada, patent, marka ve tasarım gibi fikri mülkiyet hakları, üretken ve başarılı bireylerin ve kuruluşların yolunu aydınlatıyor. Güney Kore gibi örnek ülkeler, sahip oldukları fikri mülkiyet haklarıyla teknolojik devrimin öncülerinden biri haline gelmiştir.
Geleceğe Yapılan Heyecan Verici Yolculuk
Türkiye’nin bu yolda attığı önemli adımlardan biri, “Türkiye’nin Otomobili Girişim Grubu”nun (TOGG) başarılı çalışmalarıdır. TOGG, sadece akıllı cihaz sınıfında değil, aynı zamanda getirdiği inovasyon, patent, marka ve tasarımlarıyla sektöründe öncü bir konuma yükselmiştir. Bu başarı, Türkiye’nin teknoloji alanındaki boşluğunu doldurmakta ve uluslararası alanda gücünü artırmaktadır.
Fikri mülkiyet haklarına verilen önem, sadece şirketlerle sınırlı değildir; üniversiteler de bu alanda önemli adımlar atmaktadır. Bilimsel araştırmalardan projelere, yayınlardan patentlere kadar uzanan bu alan, üniversitelerin küresel düzeyde rekabet avantajı elde etmelerini sağlamaktadır.
Geleceğe yapılan bu heyecan verici yolculuk, icatlar ve fikri mülkiyetin korunmasıyla mümkün olacaktır. Türkiye, bu yolda attığı adımlarla, Geleceğe Yolculuk’ta fikri mülkiyetin kilit rolünü keşfetmeye devam etmektedir.