By Mersin TTO Bölgesel Araştırma ve Yenilik (Ar&Ge ve İnovasyon) politikaları, stratejileri ve kümelenmeleri birçok bölge ve ülkede ekonomik kalkınmanın ve rekabet edebilirliğin önemli yapıtaşlarıdır. Bu politikalar, stratejiler ve kümeler, ekonomik büyümeyi teşvik etmek, istihdam yaratmak ve bölge nüfusunun genel refahını artırmak için belirli coğrafi alanlardaki inovasyonu, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini teşvik etmeyi amaçlamaktadır. Avrupa veya ulusal boyutta geliştirilmiş Ar&Ge ve İnovasyon ekosistemlerinin bölgelere yansıması bölgelerin bu ekosistemleri iyi anlayıp, gerektiği gibi uygulaması ve hatta aynı fazda salınması ekonomiler açısından çok kritik hale gelmiştir.
Bir Afrika atasözü “Bir çocuğu büyütmek için bir köye ihtiyaç vardır.” der. Bu söz aslında bölgelerde Araştırma ve Yenilik adına nasıl bir çalışmanın içine girilmesi gerektiğini özetlemektedir. Ludwig Wittgenstein’de vücut bulan “Mühendisler gibi değil ekosistemleri büyüten ve besleyen bahçıvanlar gibi düşünmeliyiz.” sözü bahsedilen atasözünü desteklemekte ve bölgelere bakış açısının nasıl olması gerektiğini ortaya koymaktadır. Ulusal boyutun yanında bölgesel manada Unicorn (1 milyar dolar değerin üzerindeki girişimler), Decacorn (10 milyar dolar değeri üzerindeki girişimler) ve Hectocorn (100 milyar dolar değeri üzerindeki girişimler) girişleri ortaya çıkarmanın temel yolu bölgesel “Araştırma ve Yenilik” ekosistemleri beslemek ve büyütmektir. Politikalar ve stratejiler bu doğrultuda geliştirilmeli ve uygulanmalıdır. Temmuz itibarı ile Türkiye’de, Peak Games, Getir, Dream Games, Hepsiburada, Trendyol, Insider ve Papara (Temmuz 2023 itibarı ile) olmak üzere 7 adet Unicorn bulunmaktadır. Türkcorn’ da denilen Türk Unicorn’ların sayılarının artması ve bölgemizde de en az bir tane Unicorn’ a sahip olmak bölge Ar&Ge ve Yenilik aktörleri için bu alanda daha fazla efor sarf etmelerini gerektirmektedir. Dünyada ortalama 1.200 Unicorn’un olması ve bunun yarısından fazlasının Amerika’da olması (653 Amerikan Unicorn’u) bu alanın başta Mersin Üniversitesi ve özelde Mersin TTO olmak üzere, bölge üniversiteleri (Tarsus, Toros ve Çağ üniversiteleri) Mersin Teknopark, Çukurova Kalkınma Ajansı ve bölgesel STK lar için bir nevi yol haritası konumundadır.
Akıllı uzmanlaşmaya yönelik araştırma ve yenilik stratejileri (RIS3)’ne evrilen “Bölgesel İnovasyon Sistemi (RIS)”, Avrupa Inovasyon Ekosistemi (EIE), Bölgesel Bazlı İnovasyon Ekosistemi (EU S3 Concept), Avrupa Bölgesel İnovasyon Vadileri (RIVs), Avrupa Bölgeler Arası İnovasyon Yatırım Aracı (I3), TÜBİTAK Stratejik Planı (2019-2023), Türk Ar&Ge ve İnovasyon Ekosistemi (WGs-Manual), Çukurova Bölgesel Plan (2014-2023), TÜBİTAK 1704-SAYEM Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması çağrısı ve bölgemizde uygulanan RIS Mersin Projesi (Mersin ilinin İnovasyon Stratejisi) aslında Ar&Ge ve İnovasyon alanında ulusal ve bölgeler bazında ne tür devinimler var ortaya koymaktadır. Başta da belirttiğimiz üzere “Bir çocuğu büyütmek için bir köye ihtiyaç vardır.” sözü bölgesel manada vücut bulmaya başlamıştır.
Bölgesel Ar&Ge ve yenilik politikaları ve bunların Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye’den (TR) sağlanan fonlarla olan bağları, bölgesel düzeyde ekonomik büyümenin, rekabet gücünün ve sürdürülebilir kalkınmanın teşvik edilmesi için başta da söylendiği gibi gereklidir. Bölgesel Ar-Ge ve İnovasyon politikalarının hem AB’den hem de Türkiye’den gelen fonlarla nasıl ilişkilendirilebileceğine dair bir genel bakış aşağıda yer almaktadır:
- AB Bölgesel Ar-Ge ve İnovasyon Politikaları:
Uyum Politikası: AB’nin Uyum Politikası, bölgeler arasındaki ekonomik ve sosyal eşitsizliklerin azaltılmasında önemli bir araçtır. Bölgesel düzeyde Ar-Ge ve İnovasyon faaliyetlerini desteklemek için kullanılabilecek Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu (ERDF), Avrupa Sosyal Fonu (ESF) ve Uyum Fonu gibi çeşitli fonları içerir.
Akıllı Uzmanlaşma: AB, bölgeleri, kendilerine özgü güçlü yönlerine ve rekabet avantajlarına odaklanan Akıllı Uzmanlaşma Stratejileri (S3) geliştirmeye teşvik eder. Bu stratejiler bölgesel Ar-Ge yatırımlarına rehberlik eder ve bölgelerin inovasyon çabalarını AB finansman öncelikleriyle uyumlu hale getirmesine yardımcı olur.
Horizon Europe: Horizon Europe, araştırma ve yenilik faaliyetlerine finansman sağlayan AB’nin amiral gemisi Ar-Ge programıdır. Bölgeler, genellikle üniversiteler, araştırma kurumları ve işletmelerle ortaklaşa yürütülen işbirlikçi projelere katılım yoluyla Horizon Avrupa fonlarına erişebilir.
Avrupa Yapısal ve Yatırım Fonları (ESIF): ESIF, Ar-Ge projeleri, altyapı iyileştirmeleri ve beceri geliştirme dahil olmak üzere çok çeşitli bölgesel kalkınma faaliyetlerini desteklemek için kullanılabilecek ERDF, ESF ve diğer fonları içerir.
- Türkiye (TR) Bölgesel Ar-Ge ve İnovasyon Politikaları:
TR Ar-Ge Stratejisi: Türkiye’nin bölgesel kalkınma hedeflerini içeren kendi ulusal Ar-Ge stratejisi bulunmaktadır. Türkiye’de bölgesel Ar-Ge politikaları sıklıkla bu strateji doğrultusunda geliştirilmekte ve uygulanmaktadır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Paydaşlarının katkılarıyla ile hazırlanan “2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi”. Türkiye’nin “Milli Teknoloji Güçlü Sanayi” vizyonunu gerçekleştirmede yol haritası olacak olan bu strateji belgesi; “Yüksek Teknoloji ve İnovasyon”, “Dijital Dönüşüm ve Sanayi Hamlesi”, “Girişimcilik”, “Beşerî Sermaye” ve “Altyapı” olmak üzere 5 ana bileşenden oluşmakta ve başta Teknopark’ lar olmak üzere Ar&Ge ve İnovasyon’ a dönük tüm paydaşları kapsamaktadır.
Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu (BTYK) öncülüğünde Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından Türkiye’nin yeni bilim ve teknoloji politikalarının belirlenmesi amacı ile hazırlanan Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları 2003–2023 Strateji Belgesi
TÜBİTAK– Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu veya kısaca TÜBİTAK, Türkiye’de bilim ve teknolojiyi teşvik etme, yönlendirme ve popülerleştirmeyi amaçlayan, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ilgili kuruluşlarından olup Türkiye Ar&Ge ve İnovasyon ekosisteminin ana motoru konumundaki kurum.
Bölgesel Kalkınma Ajansları: Türkiye’de farklı bölgelerde sosyo-ekonomik kalkınmayı desteklemekten sorumlu bölgesel kalkınma ajanları (BKA) Bu ajanslar genellikle kendi bölgelerindeki Ar-Ge ve İnovasyon projelerine destek vermektedir.
Teşvik Programları: Türkiye, belirli bölgelerde Ar-Ge ve İnovasyon yatırımlarını çekmek amacıyla çeşitli teşvik programları sunmaktadır. Bu teşvikler vergi avantajlarını, hibeleri ve diğer mali destek mekanizmalarını içermektedir.
Üniversite-Sanayi İş Birliği: Üniversiteler, Teknoloji Transfer Ofisleri, Teknoparklar, araştırma kurumları ve endüstriler arasındaki iş birliği, bölgesel düzeyde Ar&Ge ve İnovasyon faaliyetlerini teşvik etmek, destekleyen, liderlik eden yapılardır.
Ülkemizin ve bölgesel Ar-Ge ve İnovasyon politikalarının yanında bütünsel bir yaklaşım ile en etkin şekilde araştırma yönetiminin doğru kurgulanmasını zorunlu kılmaktadır. Araştırmaları yürüten ve fonlayan kuruluşlarda araştırma yönetiminin profesyonelleşmesine yönelik artan ihtiyaç tanımlanırken, araştırma altyapıları yöneticileri de dahil olmak üzere tüm “Araştırma Yönetimi” paydaşlarını kapsayacak şekilde yapılanma ve uzmanlaşma son derece önemlidir. Araştırma Yönetimi paydaşlarının tümünü (araştırmaların fonlanmasından, yürütülmesi ve yönetilmesine, teknoloji transfer profesyonelleri de dahil olmak üzere çıktıların ticarileştirilmesi kadar tüm süreçlerde araştırmacılara destek veren kurum/kuruluşlar, uzmanlar) bir araya getirerek oluşturulacak ortak akıl oluşturulmalıdır.
Özetle hem AB’deki hem de Türkiye’deki bölgesel Ar&Ge ve İnovasyon politikaları, yerel düzeyde ekonomik kalkınmanın ve yenilikçiliğin desteklenmesi açısından hayati öneme sahiptir. Bu politikalar, her biri kendi öncelikleri ve kriterleri olan çeşitli AB ve Türkiye finansman programları tarafından desteklenmektedir. Hükümetler, üniversiteler, araştırma kurumları ve işletmeler de dahil olmak üzere bölgesel aktörler, kendi bölgelerinde Ar&Ge ve İnovasyonu teşvik etmek için bu politikalar ve finansman fırsatlarıyla aktif olarak ilgilenmeli ve ortak akıl ile araştırma yönetim sistemini iyi kurgulamalıdır. Bu manada Mersin Üniversitesi ve Mersin TTO kurumsal yapısı ile ister küresel düzeyde olsun ister bölgesel bazda, ulusal veya uluslararası bazda olsun Ar&Ge ve İnovasyon politikalarını anlama ve uygulama noktalarında oldukça yetkindir. Mersin TTO yapılanması ile Mersin Üniversitesi bu alanlardaki devinimlere üst düzeyde pozisyonunu almış durumdadır.