By Mersin TTO Türkiye’de olası bir deprem öncesi bilim insanları çalışmalarını sürdürüyor. Üniversitemiz Mühendislik Fakültesi Harita Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Muzaffer Can İban’ın araştırmacı olarak yer aldığı projeyle üretken yapay zeka modelleri kullanılarak İstanbul’daki yerleşim bölgeleri ile yol, liman ve havalimanı gibi ulaşım ağlarına ait farklı seviyelerde yıkım ve taşkın senaryoları oluşturarak hasar haritaları üretilebilecek.
‘Üretken Yapay Zeka Modellerinin Olası İstanbul Depreminde Hasar Tespitinde Kullanılması ve Coğrafi Bilgi Sistemlerine Entegrasyonu ile Afet Sonrası Faaliyet Planlaması için Bilgilerin Oluşturulması’ başlıklı proje, TÜBİTAK ve AFAD’ın 1001-UDAP Ulusal Deprem Araştırmaları Programı Ortak Çağrısı kapsamında 1 milyon 350 bin TL bütçeyle destek almaya hak kazandı. 24 ayda tamamlanması planlanan projenin yürütücülüğünü Yıldız Teknik Üniversitesi öğretim üyesi Doç. Dr. Anime Melis Uzar yaparken, projede İstanbul Teknik Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Nebiye Musaoğlu, Yıldız Teknik Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Fatma Aydın Akgün, öğretim elemanları Dr. Batuhan Kılıç, Arş. Gör. Onur Can Bayrak, Arş. Gör. Tümay Arda, Arş. Gör. Atakan Bilgili araştırmacı olarak, Almanya Forschungszentrum Jülich Araştırma Enstitüsü öğretim üyesi Doç. Dr. Armağan Elibol ise danışman olarak görev alacak.
Depremlerin dünyanın birçok bölgesinde meydana gelen ve büyük yıkımlara neden olabilen ciddi doğal afetler olduğuna dikkat çeken Doç. Dr. Muzaffer Can İban, afet yönetiminin, afet anında ve sonrasında alınması gereken önlemler ile yapılacak çalışmaların planlanmasını, koordine edilmesini ve etkin bir şekilde uygulanmasını içeren çok yönlü, disiplinler arası ve karmaşık bir süreç olduğunun altını çizdi. Doç. Dr. Can İban “Uzaktan algılama yöntemleri, uydu görüntüleri aracılığıyla geniş alanları yüksek çözünürlükle kapsama imkânı sağlayarak, afet bölgelerinin değerlendirilmesinde önemli bir çözüm sunmaktadır. Uydu görüntüleri üzerinde yapılacak analizlerin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile entegrasyonu sayesinde, analiz sonuçlarının arazi kullanım bilgileriyle eşleştirilmesi ve konumsal sorgulamalar yapılması mümkün olacaktır. Projenin temel hedefi, üretken yapay zeka modelleri kullanılarak İstanbul’daki yerleşim bölgeleri ile yol, liman ve havalimanı gibi ulaşım ağlarına ait farklı seviyelerde yıkım ve taşkın senaryoları oluşturarak hasar haritaları üretmektir.” dedi.
Projeyle veri bağımsızlığı sağlanacak
Proje kapsamında Pleidas ve SPOT uydu görüntülerine ek olarak, Türkiye’nin veri bağımsızlığını sağlamak amacıyla İMECE ve Göktürk-1 uydu görüntülerinin de kullanılacağını ifade eden Doç. Dr. İban, üretilen yıkım haritalarının, ulaşım ağları ve her binada yaşayan insan sayısı verisinin bir araya getirilerek, yerleşim bölgeleri ve ulaşım ağlarına yönelik hasar haritalarının oluşturulacağını kaydetti. Doç. Dr. İban, şöyle konuştu: “Bu haritaların ve nüfus verisinin CBS’ye entegrasyonu sayesinde, arama-kurtarma ve insani yardım faaliyetlerinde kullanılabilecek altyapı verisi sağlanacaktır. Böylece, afet sonrasında hasar tespitinin otomatik olarak yapılması, arama-kurtarma ve insani yardım çalışmalarının organize edilmesi ve insan gücü ile lojistik kaynakların etkin kullanımı mümkün olacaktır. İstanbul özelinde geliştirilecek bu modeller, Türkiye’nin diğer bölgelerinde olası depremler sonrası uydu görüntülerine de uygulanabilecek, yani transfer edilebilir ve genelleştirilebilir olacaktır.”
Proje kapsamında farklı yıkım senaryoları oluşturabildiklerini ifade eden İban, yıkım senaryolarının uydu görüntülerinde işlenilerek bir bilgi sistemi oluşturulacağını ve böylelikle arama, kurtarma ve tahliye planlarının da yapılacağını kaydetti. Projenin sadece ulusal değil, uluslararası özgün bir değeri bulunduğunu söyleyen Doç. Dr. Muzaffer Can İban, Mersin Üniversitesi olarak projede rollerinin yapay zekayı şeffaf, denetlenebilir, anlaşılabilir hale getirmek ve herkesin anlayabileceği şekilde üretmek olduğunu söyledi.