By Mersin TTO TÜBİTAK TEYDEB Başkan Yardımcısı Dr. Hasan Selçuk Selek, BİLTEG’e sunulan projelerin teknoloji alanlarına göre dağılımına bakıldığında yapay zekâ alanında sunulan projelerin ağırlığının, son yıllarda giderek artmakta olduğunu söyledi. Dr. Selek “Son 5 yıla baktığımızda proje başvurularının yüzde 46’sının doğrudan yapay zekâ ve karar destek sistemi alanında sunulduğu görülmektedir.” dedi.
Dr. Selek ile Mersin Teknoloji Transfer Ofisi tarafından düzenlenen Ar-Ge Proje Pazarı’nı, Yapay Zekâ konusunda Türkiye’deki durumu, “1711 – Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı başta olmak üzere, projeler konusunda gençlere ve akademisyenlere tavsiyelerini konuştuk.
Kısaca kendinizi tanıtabilir misiniz?
1970 yılında Konya’da doğdum. Hacettepe Üniversitesi Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümünden 1992 yılında mezun oldum. Kocaeli Üniversitesinde 1992-2013 yılları arasında (ABD’deki eğitimim öncesi ve sonrasında) öğretim elemanı ve yönetici olarak görev yaptım. Hasan Kalyoncu Üniversitesinde 2013-2019 yılları arasında değişik birimlerde farklı görevler yaptım. Akademik görevlerim sırasında; ulusal ve uluslararası birçok firmada danışmanlıklar yaptım. 2019 yılı Kasım ayından itibaren, TÜBİTAK TEYDEB Başkan Yardımcısı görev yapıyorum. Değişik üniversitelerde okutulan 6 tane kitabım vardır.
Mersin Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi tarafından düzenlenen Ar-Ge Proje Pazarı etkinliği kapsamında Üniversitemizde geldiniz. Projeleri ziyaret ederek, proje sahiplerini dinlediniz, onlara tavsiyelerde bulundunuz. Genel olarak etkinliğimizi nasıl buldunuz?
Öncelikle nazik davetiniz için üniversitemiz yönetimine ve TTO yönetimine teşekkür ederim. 14. Ar-Ge Proje Pazarı olmasını, etkinliğin sürdürülebilirliğinin en önemli göstergesi olarak değerlendiriyorum. Oldukça profesyonel bir organizasyon gözlemledim. Organizasyonun, TTO ve üniversitemiz imkânları ve personelleri ile gerçekleştirilmiş olması ayrıca dikkat çekiciydi.
Önceki yıllara göre daha fazla ilimizden katılımcıların olduğunu görmek, ülkemiz için heyecan verici ve geleceğe dair umutlarımızı arttırmaktadır. Katılımcıların heyecanı, çeşitliliği (firmalar, akademisyenler, öğrenciler), ziyaretçilerin çokluğu öne çıkarabileceğim hususlardır.
Fikir aşamasında kalabilecekler olduğu gibi, biraz daha emek ve çalışma ile çok kısa sürede TÜBİTAK TEYDEB’e sunulabilecek proje haline gelebilecek hale gelebileceklerde mevcuttu. Özellikle 1812 BİGG programımıza başvuruların gelebileceğine inanıyorum, umut ediyorum. 2209 projelerini de görmek ayrıca kıymetliydi. Emek verenlere, katkı sunanlara araştırma ekosistemi adına teşekkür ederim.
“TEYDEB Destekleri ve Mersin” başlıklı konuşmanızda, TEYDEB Başkanlığına yapılan proje başvurularının çoğunluğunda, yapay zekâ konusunun işlendiğinden bahsettiniz. Biraz açar mısınız?
TEYDEB’te Bilişim Teknolojileri Grubumuz olan BİLTEG’e sunulan projelerin teknoloji alanlarına göre dağılımına baktığımızda Teknoloji alanları içerisinde en çok proje sunulan 5 alanın yıllara göre ağırlığının değişimi incelendiğinde yapay zekâ alanında sunulan projelerin ağırlığının, son yıllarda, giderek artmakta olduğu görülmektedir. Yapay zekâ teknolojilerinin hem kendisi hem de dikey sektörlerdeki uygulamaları hızla artmakta ve yaygınlaşmaktadır.
Son 5 yıla baktığımızda proje başvurularının yüzde 46’sının doğrudan yapay zekâ ve karar destek sistemi alanında sunulduğu görülmektedir. Buna ilave olarak savunma, haberleşme, sağlık, tarım gibi dikey sektörlerdeki uygulama alanına özel yazılımların da içeriği kontrol edildiğinde yapay zekâ teknolojileri uygulamalarını içerdiğini görmekteyiz. Aşağıdaki grafiği paylaşmak isterim.
Yine en çok başvuru yapılan 5 teknoloji alanına bakıldığında bunların içinde yapay zekâ hariç tüm alanlarda başvuruların ağırlığının yapay zekâ lehine azaldığını görmekteyiz. En çok başvuru alınan 5 teknoloji alanı içerisinde yapay zekânın ağırlığı yüzde 46’dan yüzde 61’e kadar çıkmıştır.
İstatistik Bilgileri
Sanayiye yönelik destek programları kapsamında son 23 yılda, yapay zekâ alanında 3 bin 277 projeye 10,96 milyar TL destek verdik. (Tüm TÜBİTAK desteklerini belirtmek gerekirse); TÜBİTAK burs ve destek programları kapsamında son 23 yılda yapay zekâ alanında 4 bin 802 proje ve 6 bin 275 kişiye 25,1milyar lira (2025 sabit fiyatlarıyla) destek verdik.
2022 yılında ilk kez açılan 1711 – Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı’na, 2022’den günümüze kadar 81 başvuru yapılmış, ilk yıl 35,9 milyon TL (2025 sabit fiyatlarıyla) bütçeli 10 proje desteklenmiştir. 2023 yılında ikincisi açılan çağrıda 106,87 milyon TL bütçeli (2025 sabit fiyatlarıyla) 18 proje, 2024 yılı çağrısında ise 72,7 milyon TL bütçeli (2025 sabit fiyatlarıyla) 13 proje desteklenmiştir. 2025 çağrısının açılmasına ilişkin hazırlık çalışmaları devam etmektedir. Kısa sürede Web sitemizde ve duyurularımızda yer alacaktır. Takip edilmesini tavsiye ederim.
Son 10 yılda Mersin ilimizden, TEYDEB Destek Programlarına 261 proje başvurusu yapılmış olup, bunlardan 58’ i yapay zekâ alanındadır. Bu alanda Mersin’den daha fazla proje başvurusu beklediğimizi de ifade edebilirim.
Yapay zekâ konusunda ülke olarak sizce ne durumdayız? Buradan “1711 – Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısı’na değinirsek bu konuda önerileriniz neler olabilir?
Yapay zekâ (YZ) konusunda Türkiye, son yıllarda önemli adımlar atmakla birlikte hâlâ gelişme potansiyeli olan bir ülkedir. Kamu, özel sektör ve akademi arasında iş birliği artmakta, üniversitelerde YZ alanında lisans ve lisansüstü programlar yaygınlaşmakta, ayrıca TÜBİTAK ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı gibi kurumların destekleriyle Ar-Ge projeleri teşvik edilmektedir.
Bilindiği üzere Türkiye, yapay zekâ alanında stratejik planlar oluşturmaya başlamış ve 2021’de yayımlanan Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi ile 2021-2025 yılları için hedeflerini belirlemiştir. Bu strateji doğrultusunda; yapay zekâ uzmanı sayısının artırılması, kamu verisinin erişilebilirliğinin sağlanması ve yapay zekâ odaklı Ar-Ge projelerinin desteklenmesi gibi hedefler ön plana çıkmaktadır.
Biz de bu stratejik hedeflerin karşılanmasına katkı sunmak amacıyla, 1711 – Yapay Zekâ Ekosistem Çağrısını 2022 yılı itibarıyla başlattık. Bu çağrının, Türkiye yapay zekâ ekosistemini harekete geçirecek bir katalizör görevi üstlenmesi ve birçok açıdan katkı sağlaması hedeflenmektedir. Öncelikli olarak; sanayinin ihtiyaç duyduğu yapay zekâ çözümlerinin teknoloji sağlayıcısı şirketlerimiz tarafından geliştirilmesi, hali hazırda üniversite/kamu araştırma merkezlerinde yerleşmiş olan yapay zekâ alanındaki bilgi birikiminin şirketlerimize aktarılması, yapay zekâ ekosistem aktörlerinin aktif bir iş birliği modeline yönlendirilmesi, yapay zekâ alanında araştırmacı insan kaynağının yetiştirilmesi gibi hedefleri vurgulayabiliriz.
Bu çağrı, aslında klasik bir Ar-Ge desteğinden çok daha fazlasıdır. Çağrımızın amacı bir yapay zekâ ekosistemi oluşturmaktır. Çağrıya başvurularda konsorsiyum yapısı zorunludur. Birlikte çalışma, birlikte başarma, birlikte iş yapma kültürünün oluşması ve yerleşmesi için de önemlidir. Bu bağlamda firmalara en önemli tavsiyemiz, TÜBİTAK BİLGEM Yapay Zekâ Enstitüsü ile iletişime geçmeleri ve süreci güçlü bir iş birliğiyle yürütmeleridir. 1711 YZE çağrımızdaki projelere, yalnızca bir yazılım geliştirme faaliyeti olarak yaklaşmak yeterli değildir. Bu süreci veri yönetimi, iş modeli, insan kaynağı ve yaygınlaştırma stratejileriyle birlikte değerlendirmek gerekiyor.
2022 çağrısı ile tamamladığımız 10 projede veri ve modeller temin edilmiştir. Bu verilerin anonimleştirilerek ekosistemle paylaşılması yönünde TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü tarafından çalışmalar sürdürülmektedir. Projelerimizin yürütülmesi sırasında en çok karşılaştığımız zorluk, veri temini ve erişilebilirliği olduğu raporlanmış ve gözlemlenmiştir. Yapay zekâ projelerinin başarısı için veri yönetimi, en az algoritma geliştirme kadar kritiktir. Verilerin temini ve kullanımındaki hukuki zorlukların da dikkate alınması, KVKK ile ilgili mevzuat incelenmelidir. Bu nedenle firmaların, veri erişimi ve kalitesi konusunda erken aşamada hazırlık yapmaları, projelerin başarısında belirleyici olacaktır.
Gençlere ve akademisyenlere projeler konusunda tavsiyeleriniz nelerdir?
Gençlere tavsiyelerimiz, hedefe ulaşacak projeler yapmak istiyorlarsa, onlara ilk tavsiyemiz gerçek hayatta yaşanan sorunlara yönelik çözümlere odaklanmalarıdır. Gerçek bir problem demek, gerçek bir çözümün üretildiğinin doğrulana bilirliğini de beraberinde getirir ve aynı zamanda kendi ticari pazarını da tarif edebilmeyi sağlar. Böyle bir proje kurgulayabiliyorlarsa, sürecin devamı daha kolay olacaktır.
TÜBİTAK PRODİS sayfamızda verilen (üye olunmadan) “Tamamlanmış Projeler” sekmesinden destek alınarak, düşündükleri fikirlerin daha önce TEYDEB’e sunulup sunulmadığını da kontrol edebilirler. Bu sekmede; sadece tamamlanmış projelerin verildiği, izleme sürecinde olanlar ve reddedilen projelerin bulunmadığı unutulmamalıdır.
Gerçek dünya problemini bulduktan sonra, ikinci aşamada literatür taramadır. Bu kısımda; mevcut çözümlerin detaylı incelenmesi gerekir. Literatür taramanın; tam, doğru ve eksiksiz yapılması önemlidir. Böylece kendi üretecekleri çözümün, var olanlardan nasıl farklılaşması gerektiğini ve hangi yönden farklılaşırsa hangi açılardan pazarda avantajları olacağını görebilirler.
Son olarak, temel proje yönetim metodolojilerini referans alarak, bir proje gerçekleştirme planı hazırlamaları gerekir. Bir projenin, fikrin iyi olması ancak doğru şekilde sunulması ile tamamlanabilir. Kötü sunulmuş, anlatılmış iyi projelerin de reddedilebileceği unutulmamalıdır. Bunun için; fikir sahiplerinin Mersin Üniversitesi TTO’dan destek alabilecekleri gibi, tecrübeli akademisyen ve danışman şirketler ile konunun uzmanlarından destek alabilirler.
Özelde; 1812 BİGG’e başvuracak girişimci adaylarımız, ilgili programın sayfasından TÜBİTAK TEYDEB tarafından akredite edilmiş Uygulayıcı kuruluşların (an itibariyle 149 tane) herhangi birisinden de destek alabilirler. Bu programımızda, doğrudan TÜBİTAK’a değil, bu listeden kendilerinin seçeceği bir UK’ya başvurmaları gerektiğinin bilinmesi önemlidir.
Mersin Üniversite mensup ve mezunları ile Mersin ilimizdeki girişimcilerden daha fazla sayıda başvuru alacağımıza inanıyorum. Çalışmalarınızda kolaylıklar ve başarılar dilerim.