Mersin Üniversitesi Olarak Hedefimiz: Araştırma Üniversitesi Olmak

Mersin Üniversitesi
Bilimin ve Çağdaşlığın Işığında Bir Dünya Üniversitesi

“Mersin Üniversitesi Bilim, Eğitim, Sanat, Teknoloji, Girişimcilik ve Yenilikçilik (MEÜ- BEST-GY) Kurulu” Rektör Danışmanı Prof. Dr. Ayla ÖZER’in sunumuile 28.05.2024’de “Araştırma Üniversiteleri” konulu bir bilgilendirme toplantısı düzenledi.

Kurul başkanlığını sürdüren Prof. Dr. Ayla ÖZER, Rektörümüz sayın Prof. Dr. Erol YAŞAR’ın göreve başladığı günden itibaren yaptığı açıklamalarda ve birim ziyaretlerinde vurguladığı  araştırma üniversitesi olmak hedefini tekrarladı.

Mersin Üniversitesi Olarak Hedefimiz: Araştırma Üniversitesi Olmak

Mersin Üniversitesi Bilim, Eğitim, Sanat, Teknoloji, Girişimcilik ve Yenilikçilik (MEÜ- BEST-GY) Kurulu,“Üniversitemizin stratejik planı ve araştırma politikalarında; küresel ölçekli bilim, eğitim, sanat, sosyal ve teknolojik gelişmelerin etkin biçimde izlenerek, geleceğe yönelik akademik önceliklerin belirlenmesi, ülkemizin kalkınma planları ve teknolojik hedeflerinin yakından takip edilmesi ve bu hedeflere yönelik akademik yol haritasının belirlenmesi, belirlenmiş olan akademik yol haritasına destek olabilecek biçimde üniversite akademik birimleri arasındaki eşgüdümün sağlanması ve disiplinler arası çalışmanın teşvik edilerek uyum içerisinde sürdürülmesi hususlarında görev yapmak üzere” oluşturulmuştur. MEÜ- BEST-GY Kurulu, üniversitemizde yer alan farklı alanların temsili gözetilerek aşağıda verilen öğretim üyelerinden oluşmuştur. Kurulda yer alan on dokuz öğretim üyesine kurul üyelikleri 01.03.2023 tarihli Mersin Üniversitesi Rektörlüğü yazısı ile tebliğ edilmiştir.  Kurul, ilk faaliyet yılını tamamlamış; faaliyetleri ile ilgili raporu web sitemizde yayımlanmıştır [https://mersin.edu.tr/idari/bilim-egitim-sanat-teknoloji-girisimcilik-ve-yenilikcilik-kurulu].

Prof. Dr. Ayla Özer (Mühendislik Fakültesi)

Prof. Dr. Nida Naycı (Mimarlık Fakültesi)

Prof. Dr. Ruhi Kaplan (Eğitim Fakültesi)

Prof. Dr. Fevziye Ayşe Balcı Karaboğa (Eğitim Fak.)

Prof. Dr. Tuğba Yelken (Eğitim Fakültesi)

Prof. Dr. Nadir Dizge (Mühendislik Fakültesi)

Prof. Dr. Nimet Karagülle (Mühendislik Fakültesi)

Prof. Dr. Özgür L. Ertuğrul (Mühendislik Fakültesi)

Prof. Dr. Zeki Yetgin (Mühendislik Fakültesi)

Prof. Dr. Serdal Arslan (Tıp Fakültesi)
Prof. Dr. Caner Özdemir (Mühendislik Fakültesi)
Prof. Dr. Suphan Karaytuğ (Fen Fakültesi)
Prof. Dr. Mehmet Tahir Alp (Su Ürünleri Fakültesi)
Prof. Dr. Bahar Taşdelen (Tıp Fakültesi)
Prof. Dr. Selma Erat (TBMYO)
Prof. Dr. Göknil Nur Koçak (Turizm Fakültesi)
Prof. Dr. Hüseyin Özbilgin (Su Ürünleri Fakültesi)
Prof. Nurseren Tor (Güzel Sanatlar Fakültesi)
Doç. Dr. Tuncay Turan Turaboğlu (İİBF)

Mersin Üniversitesi Bilim, Eğitim, Sanat, Teknoloji, Girişimcilik ve Yenilikçilik (MEÜ- BEST-GY) Kurulu özellikle “Araştırma Üniversitesi Olmak Hedefi” için üniversitemizin mevcut durumunun değerlendirilmesi çalışmalarını yapmış; mevcut durumumuz ile Şekil 1’de verilen  “YÖK ANA PROJELER” kapsamında verilen “ÇEŞİTLİLİK: İHTİSASLAŞMA VE MİSYON FARKLILAŞMASI” kategorilerine dahil olup olamayacağımız değerlendirilmiştir.

Şekil 1: YÖK ANA PROJELER (https://www.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/Yayinlarimiz/2020/misyon-faklilasmasi-ve-ihtisaslasma-arastirma-universiteleri.pdf)

“Çeşitlilik: İhtisaslaşma ve Misyon Farklılaşması” kapsamında yer alan Bölgesel Kalkınma Odaklı Üniversiteler Projesi, büyükşehir olmayan illerde ve 2006 yılı sonrası kurulmuş üniversitelerin dahil olduğu projelerdir. Üniversitemiz, bir büyükşehir olan Mersin’de 1992 yılında kurulmuş bir üniversitedir ve bu kapsamda değerlendirilememektedir.

“Çeşitlilik: İhtisaslaşma Ve Misyon Farklılaşması” kapsamında yer alan Araştırma Üniversiteleri, güçlü araştırmacılar yetiştiren, dünya bilimine ve ülkenin kalkınmasına katkı sunan doktora programları olan, insanlığın ortak değerlerine, ülkesinin geçmişi ve geleceği ile ihtiyaçlarını dikkate alarak ekonominin gelişmesine ve toplumun refahına katkı sağlayan kurumlardır. Yalnızca araştırma alanında değil, eğitim-öğretim ve bilgi paylaşımı faaliyetlerinde de mükemmeliyete sahip uluslararası düzeyde tanınırlığı olan, yeterli genişliğe ve derinliğe sahip araştırma faaliyetleri yürüten, farklı disiplinlerden araştırmacıların bir arada disiplinler arası çalışmaların yürütülebildiği, araştırmacı yetiştirme programları ve özellikle güçlü doktora programları olan, üstün nitelikli lisans ve lisansüstü eğitim programlarına sahip, evrensel etik değerleri göz önünde bulunduran, kendi önceliklerini ve stratejik yol haritalarını belirleyebilen ve buna uygun seçimleri yapabilen toplumsal sorunların çözümüne katkıda bulunan kurumlardır.

DÜNYADA ARAŞTIRMA ÜNİVERSİTESİ TANIMI VE TARİHSEL GELİŞİMİ

Bir araştırma üniversitesi, misyonunun merkezi bir parçası olarak araştırmaya kendini adamış bir üniversitedir. Bunlar, doktora derecelerinin verilmesi yoluyla nesiller arası bilgi aktarımı ve yeni bilginin belgelendirilmesinin yanı sıra bilgi üretiminin gerçekleştiği önemli yerlerdir. Kamuya açık veya özel olabilirler ve genellikle tanınmış marka adlarına sahiptirler.

Pek çok araştırma üniversitesindeki lisans dersleri genellikle mesleki olmaktan çok akademiktir ve öğrencileri belirli kariyerlere hazırlamayabilir. Ancak birçok işveren, eleştirel düşünme gibi temel yaşam becerilerini öğrettiği için araştırma üniversitelerinden alınan derecelere değer vermektedirler [https://en.wikipedia.org/wiki/Research_university].

Araştırma üniversitesi kavramı ilk olarak 19. yüzyılın başlarında Almanya’da, Prusya’da ortaya çıkmıştır. Üniversite eğitiminin önceki hedefleri olan doğruluk, güzellik ve iyilik anlayışını geliştirmek yerine temel bilgi alanlarına (doğa bilimleri, sosyal bilimler ve beşeri bilimler) odaklanılmıştır.

Araştırma üniversiteleri 20. yüzyılın sonuna doğru Amerika’nın stratejik hedeflerini geliştirmesi için Berkeley, Chicago, Columbia ve Princeton (Birleşik Krallık’ta Birmingham ve Cambridge ile birlikte) Üniversiteleri ilk nükleer silahların (Manhattan Projesi) yaratılmasına doğrudan katılmışlardır. Columbia ve Harvard Üniversiteleri,  Amerikan film endüstrisinin (Hollywood) erken gelişiminde etkili olmuşlardır. MIT ve Stanford Üniversiteleri, Amerikan askeri-endüstriyel kompleksinin inşasında ve yapay zekânın geliştirilmesinde liderlik yaparken,  Berkeley ve Stanford Üniversiteleri Silikon Vadisi’nin gelişiminde merkezi bir rol oynamıştır.

TÜRKİYE’DE ARAŞTIRMA ÜNİVERSİTESİ

Araştırma üniversitesi kavramı ilk olarak 2015 yılında Türk üniversitelerinin Avrupa Araştırma Alanı’ndaki etkililiğini arttırma amacıyla beş üniversitenin (Bilkent Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Koç Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi) Türk Araştırma Üniversitesi Güç Birliği’ni (TAÜG) oluşturmasıyla gündeme gelmiştir (TAÜG, 2016). Bu gelişmenin ardından 2016 yılında araştırma üniversitesi seçilmesi ile ilgili resmî açıklamalar yapılmış ve 2017 yılında araştırma üniversitelerinin seçim süreci başlamıştır. YÖK tarafından yükseköğretim sistemine kazandırılan “İhtisaslaşma ve Misyon Farklılaşması Projesi” kapsamında belirlenen 10 adet Araştırma Üniversitesi “Ankara Üniversitesi, Boğaziçi Üniversitesi, Erciyes Üniversitesi, Gazi Üniversitesi, Gebze Teknik Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İzmir Yüksek Teknoloji Üniversitesi ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi” ile 5 adet Aday Araştırma Üniversitesi ”Çukurova Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Selçuk Üniversitesi, Uludağ Üniversitesi ve Yıldız Teknik Üniversitesi” ilk olarak 26 Eylül 2017 tarihinde Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen 2017-2018 Akademik Yılı Açılış Töreni’nde Cumhurbaşkanımız tarafından ilan edilmiştir.

ARAŞTIRMA ÜNİVERSİTESİ PERFORMANS İZLEME KRİTERLERİ

Yükseköğretim Kurulu tarafından oluşturulan İzleme ve Değerlendirme Komisyonu, üniversiteleri “Araştırma Üniversiteleri Performans İzleme Kriterleri”ne göre yıllık olarak takip etmekte; performans değerlendirmesi, “Araştırma Üniversiteleri Performans İzleme Endeksi” üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bu endeks, “Araştırma Kapasitesi”,  “Araştırma Kalitesi” ve “Etkileşim ve İş Birliği”  olmak üzere üç ana başlık altında, endekse katkıları sırasıyla % 40, % 40 ve % 20 olacak şekilde 32 göstergeden oluşturulmuş ve bu göstergeler Şekil 2’de verilmiştir.

Şekil 2: Araştırma Üniversitesi Performans İzleme Kriterleri

“Araştırma ÜniversiteleriPerformans İzleme Endeksi”ne katkısı belirlenecek olan ,  “Araştırma Kapasitesi”, “Araştırma Kalitesi” ve “Etkileşim ve İşbirliği” göstergeleri sırasıyla Tablo 1, Tablo 2 ve Tablo 3’de verilmiştir. Tablo 1, 2 ve 3’de verilen göstergeler, 2024 yılı değerlendirme sürecine uygun olarak oluşturulmuş;  verilerin hangi yıl ve/veya yıl aralıklarını kapsayacağı belirtilmiştir. Ayrıca göstergelerin tanımları ve sağlanacağı kaynaklar üçüncü ve dördüncü sütunda açıklanmıştır.

Tablo 1: Araştırma Kapasitesi (% 40) Ölçütler

Tablo 2: Araştırma Kalitesi ( %40) Ölçütler

Tablo 3: Etkileşim ve İşbirliği (%20) Ölçütler

Bilindiği gibi üniversitenin temel işlevleri;  eğitim-öğretim, temel bilimsel araştırmalar ve toplum hizmetleri olmak üzere üç grup altında toplanmaktadır. Bir araştırma üniversitesi bu temel işlevlerde yüksek araştırma kapasitesine sahip, öncü araştırmaların yapıldığı, bilime ve teknolojiye en çok katkıyı veren, çoklu akademik ve toplumsal rollere sahip seçkin kurumlardır. Tablo 1, 2 ve 3’de üç ana başlık altında verilen göstergelerde daha yüksek performanslara sahip olan üniversitelerin bu işlevleri yerine getirmede ve kaynak sağlamada daha başarılı olduklarını söylemek yanlış olmayacaktır.

2023 YILI ARAŞTIRMA ÜNİVERSİTESİ KATEGORİSİNE ALINAN ÜNİVERSİTELER: PERFORMANS SIRALAMASINA GÖRE

Araştırma Üniversiteleri yıllık değerlendirme sonuçları, YÖK Başkanı tarafından yapılan toplantılarla kamuoyuna duyurulmaktadır. Ayrıca YÖK’ün web sayfasında bu konuda çok sayıda duyuru da mevcuttur. Bu bağlamda, 2023 yılı duyurusu 23 Kasım 2023’de “ 2023 yılı  “Araştırma Üniversiteleri Performans Sıralaması”, Araştırma Üniversiteleri Yıllık Değerlendirme Toplantısı’nda açıklanmıştır (Güncelleme: 23.11.2023)” haberi ile kamuoyuna duyurulmuştur.  Yapılan açıklamada verilen  “Araştırma Üniversiteleri Performans Sıralaması” Tablo 4’de sunulmuştur. Tablo 4’den görüleceği gibi, Araştırma üniversiteleri performans​larına göre “A1 (üst düzey araştırma performansı gösteren üniversiteler), A2 ( yüksek düzey araştırma performansı gösteren üniversiteler) ve A3 (orta düzey araştırma performansı gösteren üniversiteler)” olmak üzere 3 performans grubuna ayrılmakta; araştırma üniversitelerine sağlanması planlanan tüm destekler yer aldıkları performans grubuna göre farklılaştırılmaktadır [https://www.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/Yayinlarimiz/2023/2023-universite-izleme-ve-degerlendirme-genel-raporu.pdf].

Tablo 4: Araştırma Üniversiteleri Performans Sıralaması (Yayımlanma Tarihi 23.11.2023)

YÖK Başkanımız Prof. Dr. Erol ÖZVAR,  14.12.2023 tarihinde yaptığı açıklamada Türkiye’deki 208 üniversitenin her birinin yıllık araştırma, yayın, proje, paydaşlarla iş birliği, etkileşim, eğitim ve öğretim ile ilgili performanslarının düzenli izlendiğini; Araştırma Üniversiteleri İzleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından üniversitelerin performanslarının düzenli takip edilmesi sonucu, Akdeniz Üniversitesi, Gaziantep Üniversitesi, Kocaeli Üniversitesi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sakarya Üniversitesi ve Selçuk Üniversitesiolmak üzere 6 üniversitenin Aday İzleme Programı’na dahil edildiğini; 2 yıllık izleme süreci sonunda kriterleri karşılayanların “araştırma üniversitesi” olarak kabul edileceğini bildirmiştir.  

ARAŞTIRMA ÜNİVERSİTELERİNE VERİLEN DESTEKLER

Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP )

ADEP, YÖK Başkanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı arasında imzalanan “Araştırma Üniversiteleri Destekleme Programı İş Birliği Protokolü” kapsamında aktarılacak mali kaynaklarla yürütülecek evrensel özgünlüğe sahip bilimsel araştırma projeleridir.  Ülkemizin Kalkınma Planları ile belirlenen öncelikli alanlar ve üniversitelerin güçlü olduğu alanların değerlendirilmesi ile YÖK tarafından belirlenen alan-üniversite eşleştirmeleri kapsamında yapılacak projeler ADEP desteği ile yürütülmektedir.

ADEP kapsamında 2022 yılı proje çağrıları ile ilgili bilgilere göre; 2023 yılında çalışılması öngörülen konularda; üniversitelerin eşleştirildikleri alanlarda 2022 yılı proje çağrılarına 351 başvuru yapılmış; 2023’de 20 devlet araştırma üniversitesine Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından 250 milyon lira bütçe aktarımı gerçekleştirilmiştir. ADEP kapsamında desteklenen alanlara göre proje sayıları ve bütçeleri Tablo 5’de verilmiştir. Tablo 5’e göre en çok proje ve proje desteği Fen ve Mühendislik alanına verilmiştir.

Tablo 5:  Alanlara göre proje sayıları ve bütçeler (2023 yılı)

ADEP kapsamında, 2024 yılında 20 devlet araştırma üniversitesine Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından aktarılacak bütçenin, 400 milyon liraya yükseltildiği açıklaması yapılmıştır. Daha sonra,  02 Mayıs 2024 tarihinde haber güncellenmiş; bu yıl araştırma üniversitelerinde 327 AR-GE projesi için 503,9 milyon lira bütçe aktarımı yapılacağı duyurulmuştur. Yapılan açıklamaya göre; 20 devlet araştırma üniversitelerine 2024 yılında aktarılacak bütçe miktarlarıTablo 6’da sunulmuştur. Tablo 6’dan araştırma üniversitelerinin performans sıralamasına uygun olarak bütçe desteği sağlandığı görülmektedir.

Tablo 6: Devlet araştırma üniversitelerine 2024 yılında aktarılacak bütçe miktarları

Araştırma Üniversitelerine Sağlanan Diğer Destekler

Araştırma üniversitelerine sağlanan diğer teşvikler; YÖK tarafından öğretim elemanı kadro desteğinin verilmesi, Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) programında kullanmak üzere ek bütçe tahsisi, Milli Eğitim Bakanlığının yürüttüğü “MEB Yurt Dışı Lisansüstü Öğrenim Bursluluk Programı (YLSY)”nda ek kontenjan tahsisi, TÜBİTAK tarafından “Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı” kapsamında proje bütçelerine ek olarak kurum hissesinin en yüksek dilimi olan % 50 oranında kurum hissesi verilmesi olarak belirtilmiştir. Ayrıca, araştırma üniversitelerinin performanslarına göre yapılan sıralamada ilk 5’te yer alan üniversitelere ilgili yılın teknolojik araştırma sektörü ödeneklerinde Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından ilave artış yapılmaktadır.

Mersin Üniversitesi olarakSayın Rektörümüz Prof. Dr. Erol YAŞAR’ın gösterdiği  “Araştırma Üniversitesi Olmak” hedefimiz için araştırma üniversitelerini tanıttığımız bu yazımızda bu hedefi gerçekleştirmeye yönelik üniversitemizde planlanan çalışmaların bazılarından bahsetmek yerinde olacaktır. Öncelikle üniversitemiz verilerinin toplanması ve değerlendirilmesi süreçlerini takiben önlemlerin alınmasına yönelik çalışmaların yapılması süreci başlatılmıştır. Verilerimize sahip çıkmanın veri üretmek kadar önemli ve değerli olduğu bilincine sahip siz değerli araştırmacılarımızın, idari personelimizin ve öğrencilerimizin katkıları ile bu sürecin sürekliliğinin sağlanması mümkün olacaktır. Ayrıca, ulusal ve uluslararası derecelendirme kuruluşlarınca yapılan sıralamalarda yerimizi almaya, üniversitemiz kaynaklarını verimli kullanmaya, kaynak yaratmaya, yeni bir yönetim sistemi kurmaya yönelik çalışmalar hızlandırılmış; sonuçları alınmaya başlanmıştır. Üniversitemiz çalışanlarının motivasyonunu artırıcı ödül ve teşvik sistemi geliştirilmiş; araştırmacılarımıza yönelik yeni proje destekleri belirlenmiştir. Başta rektörümüz olmak üzere, yöneticilerimiz, çalışanlarımız ve öğrencilerimizle üniversitelerin temel işlevleri olarak bilinen eğitim-öğretim, araştırma-geliştirme, toplumsal katkı, uluslararasılaşma, işbirlikleri ve diğer alanlarda Mersin Üniversitesi olarak çalışmalarımız devam etmekte; araştırma üniversitesi performans göstergelerine katkılar sağlanmakta ve sağlanmaya devam edilmektedir.