By Mersin TTO 
“Farklı yiyecek görüntüleriyle beyin nasıl aktive oluyor?” Bu sorunun yanıtı üniversitemizin de içinde yer aldığı bir ekip tarafından araştırılıyor. Üniversitemiz Tıp Fakültesi Anatomi Bölümünden Dr. Öğretim Üyesi Maria Geraldine Veldhuizen’in yürütücülüğünü, Bilkent Üniversitesinden Dr. Öğretim Üyesi Burcu Ayşen Ürgen’in danışmanlığını yaptığı “Nesne mi, yoksa pasta mı? İnsan beyninde görsel ventral akıştaki son zamanlarda keşfedilen yiyecek resimlerine özel aktivasyon gösteren bölgenin incelemesi” başlıklı TÜBİTAK 1001 Projesi Türkiye’de bu konuda yapılan ilk proje olma özeliği taşıyor.
İnsan beyninde görsel inceleme işlemini gerçekleştirmek için özelleşmiş bölgeler olduğunun altını çizen Dr. Öğretim Üyemiz Maria Geraldine Veldhuizen, bu bölgelerin bazıları nesnelerin renklerini ve şekillerini algılamaktan sorumluyken, bazı bölgelerin ise sıkça karşılaşılan spesifik nesne kategorilerini algılamak için özelleşmiş olduklarını söyledi. Dr. Öğretim Üyesi Veldhuizen, “Örneğin, yüz algılamada önemli rol oynayan ‘yüz’ alanı bulunmaktadır. Benzer şekilde mekân, kelime ve vücut uzuvlarının görsellerine özelleşmiş bölgeler bulunmaktadır. İki sene önce yayımlanmış bir çalışmada 70 binden fazla fotoğraf kullanılarak daha önce bilinmeyen bir beyin bölgesinin yiyecek görsellerine özelleşmiş aktivasyon gösterdiği bulundu. Yiyecek görsellerine özel aktivasyon gösteren bu alanın varlığı bilindiğine göre, bu bölgenin de diğer kategorilere özelleşmiş bölgeler gibi benzer şekilde özelleşmiş olduğunu doğrulamaya çalışacağız.” diye konuştu.
“Dinamik bir yiyecek-nesne illüzyonu kullanılacak”
Projenin görsel ventral akışında yakın zamanda keşfedilen besin-temalı seçici alanı araştırmayı amaçladığını vurgulayan Dr. Öğretim Üyesi Veldhuizen, bu çalışmada, yiyecek resimlerine karşı algısal ve nöral yanıtları karakterize etmek için dinamik bir yiyecek-nesne illüzyonu kullanmayı planladıklarını bu nedenle de sosyal medyada oldukça popüler olan aşırı gerçekçi pasta videolarındaki gibi başka nesneler kullanacaklarını kaydetti. Veldhuizen şöyle konuştu: “Aşırı gerçekçi pasta videolarında, pasta sanatçıları bir pastayı yenilebilir olmayan bir nesne gibi inandırıcı bir şekilde yaparlar ve nesnenin pasta olduğu, nesne dilimlendikten sonra ortaya çıkar. Aşırı gerçekçi pasta videolarını kullanarak, bir nesnenin aslında bir pasta olduğu ortaya çıktığında ventral görsel akıştaki yiyecek seçici alanda nöral yanıtta bir artış gözlemleyip gözlemleyemediğimizi test edeceğiz. Bu videoları, aynı nesne kesilmeye çalışılıp kesilmeyen yani nesne olarak kalan kontrol videoları ile karşılaştıracağız. Örneğin, bir video Rubik küpünün aslında dilimlenebilir bir pasta olduğunu gösterebilir. Eğer yiyecek bölgesi bu şaşırtıcı kategori değişimlerine aktivasyon gösterirse, benzer videoları kullanarak bazı insanların neden bazı yiyecekleri yenilebilir olarak kabul etmediklerini anlayabiliriz.”
“Çeşitli hastalıkların teşhisi ve tedavisine yardımcı olacak”
Veldhuizen, 29 Aralık 2023 tarihinde kabul edilen projenin iki yıl süreceğini ve araştırmada davranışsal yanıt analizi, kitle bazlı nörogörüntüleme analizleri ve çok değişkenli desen nörogörüntüleme analizi yöntemlerini kullanacaklarını ifade etti. Projede ayrıca Bilkent Üniversitesi lisansüstü öğrencisi Sümeyra Nur Doğan ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi lisansüstü öğrencisi Gizem Özenli bursiyer olarak görev alacak. Çalışmanın sonucunda elde edilen bilgiler doğrultusunda görüntü ile yemek isteği arasında beyinde bir yansımanın ortaya çıkacağını belirten Dr. Öğretim Üyesi Veldhuizen, bu durumun da çocuklarda yememe isteğine çıkarımda bulanabileceğini ve sağlıklı yiyecekleri çocuklar için daha çekici hale getirebilmeye katkı sağlayacağını dile getirdi. Ayrıca çalışmanın plastik, kâğıt yeme gibi rahatsızlıkların teşhisi ve tedavisine de yardımcı olacağını belirten Dr. Öğretim Üyesi Maria Geraldine Veldhuizen “Bu projenin, görsel ventral akışta yiyecek görsellerine seçici aktivasyon gösterme konusunda diğer çalışmaları doğrulaması beklenmektedir. Ayrıca çalışmanın gelecekteki çalışmalarda görsel besin alanlarının fonksiyonel özelleşmesini daha fazla karakterize etmek ve besin algısındaki bireysel farkları incelemek için kullanılabileceğini öngörmekteyiz.” şeklinde konuştu.
Kendi anlatımıyla Maria Geraldine Veldhuizen kimdir?
“Psikoloji alanında doktoramı yaptım daha sonra da Yale Üniversitesinde nörobilim alanında uzmanlaştım. Mersin Üniversitesinde beş yıldır görev yapıyorum. Hollanda’da ve Amerika Yale Üniversitesinde çalıştım. Mersin Üniversitesinde Psikoloji Bölümünde ve Tıp Fakültesinde ders veriyorum. Ayrıca araştırmacı olarak da çalışıyorum.”