By Mersin TTO 
Türkiye’de film festivalleri TÜBİTAK projesi konusu oldu. Üniversitemiz İletişim Fakültesi Radyo Televizyon ve Sinema Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Hakan Erkılıç’ın yürütücülüğünü yaptığı Türkiye’de Film Festivalleri: Yapısı, Ekonomisi, İşleyişi, Seyirci Profili (Antalya, Adana, İstanbul, Ankara Film Festivalleri Örneği)” başlıklı 121K234 nolu “TÜBİTAK 1001 Projesi ile Türkiye’de bir ilk gerçekleştiriliyor.
Projeyle film festivallerinin tarihsel gelişimi, kurumsal ve ekonomik yapıları, programları, yarışma ve jürileri, sektörle iş birliği, ulusal sinemaya ve kente katkıları, seyirci profilleri araştırılıyor. Antalya, Ankara, Adana ve İstanbul Film Festivallerinin yer alacağı projede yöntem olarak da yerinde gözlem, derinlemesine görüşmeler ve anket uygulamaları yapılacak. Proje sonunda dört festivalin monografilerinin çıkartılması planlanıyor.
Proje ekibinde deneyimli akademisyenler yer alıyor
Proje ekibi farklı üniversitelerden film festivalleri konusunda çalışan deneyimli akademisyenlerden oluşuyor. Projede Üniversitemiz İletişim Fakültesi Radyo Televizyon ve Sinema Bölümü öğretim üyesi Prof. Senem A. Duruel Erkılıç, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo, TV ve Sinema Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Emine Uçar İlbuğa, Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Sinema ve Televizyon Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Serhat Sırrı Serter, Munzur Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo-Televizyon ve Sinema Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ali Karadoğan ve Çukurova Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo Televizyon ve Sinema Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Aydın Çam araştırmacı olarak yer alıyor.
“Film festivallerinin kent ve ülke kültürüne, ekonomisine önemli katkıları bulunuyor”
Film festivallerinin kültürel, sanatsal ve ekonomik bir faaliyet alanı olduğunu söyleyen proje yürütücüsü Doç. Hakan Erkılıç, film çevreleri ile seyircinin buluştuğu etkileşimli platformlar olarak, filmlerin ve yeni yönetmenlerin ulusal ve küresel bağlamda tanınmasında, desteklenmesinde etkin olduğu kadar kent ve ülke kültürüne, ekonomisine önemli katkılarının olduğunu belirtti. Film festivallerinin Türkiye’de az çalışılmış bir alan olduğunu vurgulayan Doç. Dr. Erkılıç: “Bu proje Türkiye’de film festivallerinin organizasyonel/kurumsal yapılarını, festival programlamalarını, ekonomilerini ve kendilerine özgü temel özelliklerini tanımlamayı, ulusal sinemanın gelişimindeki rollerini belirlemeyi ve kültürel/yaratıcı endüstriler bağlamında kente kültürel ekonomi açısından katkılarını saptamak hedeflenmektedir. Bu kapsamda Türkiye’deki dört büyük festival olan Antalya Altın Portakal, Adana Altın Koza, İstanbul ve Ankara Uluslararası Film Festivalleri ele alınacaktır. Böylece birbirinden farklı özellikler gösteren ve büyüklük açısından ön planda olan dört büyük film festivalinin bütüncül olarak incelenmesiyle alandaki boşluk doldurulmuş olacaktır.” dedi.
Projenin katkılarına değinen Doç. Dr. Erkılıç Türkiye’de film festivallerinin (Antalya, Adana, İstanbul ve Ankara) yapısı ve ekonomisine etki eden çok boyutlu faktörlerin tarihsel bir analizle incelenerek ulusal sinemanın gelişimindeki rollerinin ortaya çıkarılacağını kaydetti. Festivallerde ödül alan filmlerin tarihsel analizinin yapılmasının da, ulusal sinemanın gelişmesinde festivallerin rolünü göstermesi açısından önemli olduğuna vurgulayan Doç. Dr. Erkılıç şöyle konuştu: “Türkiye’de festival ve sinema sektörü etkileşimiyle nasıl bir sinema oluştuğunun ortaya konması ve bu etkileşimin nasıl işlediğinin açıklanması, araştırmanın özgün değerlerinden biridir. Festivaller ile Türk sinemasının ilişkisi şimdiye kadar belirgin bir biçimde ortaya konmamıştır. COVID-19 pandemisi süresince festivallerin çevrimiçi platformlara yönlenmeleri, bu konudaki tartışmaları arttırmıştır. Proje kapsamında festivallerin geleceği açısından çevrimiçi platformların konumu ve festivallerin bu duruma karşı geliştirdikleri stratejiler de araştırılacaktır.”
“Proje, film festivali çalışmaları alanyazınına Türkiye perspektifinden ciddi bir katkı sunacak”
Doç. Dr. Erkılıç, projeyle kültürel/yaratıcı endüstriler kapsamında; Türkiye’deki dört büyük film festivalinin bütüncül bir okumasının Yeni Sinema Tarihi yaklaşımı üzerinden yapılacağının altını çizdi. Projenin alt başlıklarının hepsinin birden bir çalışma içerisinde bir bütün olarak yer alması ve alan çalışması örnekleminin Türkiye’deki dört büyük film festivalinin oluşturmasının projenin özgün değeri olduğunu belirten Doç. Dr. Erkılıç: “Proje hem Türkiye’deki dört büyük festivali bütüncül olarak ele alması, hem de alan yazınına getirdiği yöntemsel yaklaşım açısından daha önceki çalışmalardan farklılaşmaktadır. Bu proje, Türkiye’deki film festivallerinin küresel festival döngüsü içindeki özgünlüklerini tespit etmeye çalışmaktadır. Proje, film festivali çalışmaları alanyazınına Türkiye perspektifinden ciddi bir katkı sunacaktır. Bu çerçevede bu proje hem bu bütüncül bakışı, hem de yöntemsel olarak bu bakış açısının getirdiği kapsamlı yaklaşımı ile alanyazını içinde yenilikçi bir perspektif oluşturacaktır.” diye konuştu.
“Araştırma yöntemi olarak karma yöntem kullanılacak”
Projede çoklu verilerin toplanmasına ihtiyaç duyulduğu için araştırma yöntemi olarak karma yöntem kullanılacağını kaydeden Doç. Dr. Erkılıç, çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada yürütüleceğini ve bu yöntemlerin projenin farklı aşamalarında iç içe geçmiş biçimde kullanılacağını ifade etti. Erkılıç “Araştırmacıların film festivali düzenleme birikimi, festivallere ilişkin verilerin toplanmasında ve değerlendirilmesinde önemli katkı sağlayacaktır. Proje sonunda, elde edilecek bulgular ışığında film festivallerinin yapısal, finansal ve işleyiş modelleriyle ile ilgili yaklaşımlar geliştirilecektir. Proje kapsamında elde edilecek bilimsel sonuçların, sinema sektörü ile festival yapılanma ve politikalarına yönelik problemlerin çözümüne dair yöntemsel/kuramsal/kavramsal katkılarda bulunma potansiyeli mevcuttur.” diyerek sözlerini sonlandırdı.
Proje kapsamında Film Festivalleri Sempozyumu 2021’de Ankara’da, 2022’de Adana’da ve 2023’de İstanbul’da gerçekleştirildi. Ayrıca Adana’da 2023 yılında, lisansüstü öğrencilerinin katıldığı ve uzmanların sunumları yorumladığı “Film Festivalleri Lisansüstü Çalıştayı” yapıldı. Film Festivalleri Lisansüstü Çalıştayında (30. Adana Film Festivali, 2023) Hülya Uçansu festivalde bir söyleşi gerçekleştirdi. Projeyle “Film Festivalleri I”, “Film Festivalleri II” e-kitapları yayımlandı ve “Film Festivalleri III” kitabının da hazırlığı sürüyor.