By Mersin TTO Üniversitemiz İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi (İİBF) Maliye Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Cihan Yüksel’in araştırmacı olarak yer aldığı “3005-Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı” kapsamında önerilen “Z Kuşağının Bütçe Farkındalık ve Okuryazarlık Düzeyinin Güçlendirilmesi: Üniversiteler Arası Bir Yaklaşım (Z-VABB Projesi)” başlıklı araştırma projesi, TÜBİTAK tarafından desteklenmeye hak kazandı. Bu proje ile Z kuşağındaki üniversite öğrencilerinin bütçe konusunda farkındalığı artırılacak.
Yürütücülüğünü Sakarya Üniversitesi Maliye Bölümü’nden Doç. Dr. Gonca Güngör Göksu’nun üstlendiği projede, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Maliye Bölümü’nden Doç. Dr. Erdal Eroğlu ve Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Maliye Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Durdane Küçükaycan araştırmacı olarak, Bursa Uludağ Üniversitesi İşletme Fakültesi’nden Doç. Dr. Müslüm Basılgan ise danışman olarak yer alıyor. 20 ay sürecek olan proje kapsamında 4 lisansüstü öğrenci bursiyer olarak görev alacak.
Doç. Dr. Cihan Yüksel Z-VABB Projesi’nin amacının, Z kuşağındaki üniversite öğrencilerinin temeli Anayasa’ya dayanan bütçe hakkı ve devlet bütçesi konularına karşı farkındalığının iyileştirilmesi aynı zamanda daha etkin ve kapsayıcı bir bütçe yönetimi için bu bireylerin bütçe okuryazarlık yeteneğinin geliştirilmesi olduğunu söyledi.
Z kuşağındaki bireylerin seçme ve seçilme hakkını kullandıklarını kaydeden Doç. Dr. Yüksel, bu gençlerin gelecekte vergi mükellefleri arasında yer alacaklarını, özel veya kamu sektörünün karar alma ile politika belirleme süreçlerine katılabileceklerine işaret etti. Doç. Dr. Yüksel “Kamu bütçesinde alenilik denilen temel bir bütçe ilkesi var. Vatandaşların devlet bütçesi ile ilgili bilgi ve belgelere kolay ulaşıyor olabilmesini ifade eder. Bir de açıklık ilkesi var. Vatandaşın ulaştığı o bilgi ve belgeleri anlayabiliyor olması ve o bilgi ve belgelere ulaşılabiliyor olması gerekiyor. Bunlar bir ülkenin bütçesinde olması gereken temel özellikler. Bunların geliştirilebilmesi için şimdiden Z kuşağının bütçe bilincini geliştirmeye yönelik neler yapabiliriz? düşüncesinden yola çıktık.” diye konuştu.
“4 pilot üniversite belirledik”
Proje kapsamında 4 pilot üniversite belirlediklerini söyleyen Doç. Dr. Cihan Yüksel, “Z-VABB Projesi’nin amaç ve hedeflerine ulaşmak için interdisipliner karma yöntem takip edilecek ve nicel ile nitel analiz teknikleri birlikte kullanılacak. Projenin birinci aşamasında pilot üniversitelerin çeşitli birimlerine kayıtlı öğrencilere proje yürütücüsü Doç. Dr. Gonca Güngör Göksu tarafından geliştirilmiş ve literatüre kazandırılmış Vatandaşların Bütçe Bilinci ve Etkili Faktörler (VABBEF) isimli ölçeğin ilk boyutu uygulanacak. Böylece öğrencilerin bütçe bilinç skorları hesaplanacak. Ayrıca anket verileri ile çoklu regresyon modeli kurulacak ve öğrencilerin bütçe bilinç düzeyleri üzerinde etkili olan durumlar analiz edilecek. Elde edilen verilerle bir açık erişim veri tabanı da oluşturulacak.” dedi. Projenin ikinci aşamasında ise pilot üniversitelerde seminerlere katılmış öğrencilerle kontrol ve deney grup görüşmeleri yürütüleceğini söyleyen Doç. Dr. Yüksel, grup görüşmelerinin temelinin, davranışsal iktisat bulgularından hareketle geliştirilen davranışsal içgörülere dayandığını, bu amaçla pozitif çerçeveleme etkisi bağlamında dürtülmüş öğrenciler ile herhangi bir dürtme stratejisi uygulanmamış öğrencilerin kamu gelirleri, giderleri, borçlanması gibi konulara karşı görüşlerinin araştırılacağını ifade etti.
“Temel hedefimiz kamu kaynaklarının etkili, verimli ve ekonomik kullanılmasının sağlanmasıdır”
Türkiye’deki lisans öğrencilerinin bütçe okuryazarlık yeteneğinin gelişimini destelemek amacıyla yükseköğretim kurumlarına sunulmak üzere bir ders önerisinin tasarlanması ve Türkiye’de ilk defa açık erişim Bütçe Okuryazarlığı Rehberi başlıklı bir dokümanın hazırlanmasını hedeflediklerini kaydeden Yüksel, projenin diğer bir hedefinin ise bütçe hakkındaki bilgi ve farkındalığın artışına yönelik T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’na kamu politika tavsiyelerinde bulunulması olduğunu söyledi. Doç. Dr. Yüksel “Böylece kamusal hesap verilebilirlik ve vatandaşın katılımcılığı artacaktır. Aslında dolaylı bir şekilde bütçe konusunda vatandaşın denetimi de artacaktır. İnsanlar bütçe ile ilgili konulara hakim olduklarında vergi ödeme konusundaki gönüllülükleri artacaktır. Buna maliyede “vergiye gönüllü uyum’ diyoruz. Bu da devletin vergi gelirinin artmasına yol açacaktır. Temel hedefimiz kamu kaynaklarının etkili, verimli ve ekonomik kullanılmasının sağlanmasıdır. Sonuç olarak proje, davranışsal iktisat yaklaşımını devlet bütçesiyle ilişkilendirerek; beşeri bilimlere yenilikçi katkıda bulunacaktır. Proje bulguları aynı zamanda sonraki araştırmacılara veri kaynağı olacak.” dedi.