Ar&Ge ve Yenilikçilik Yoğunluğu ve Mersin Özeli

Ülkelerin Ar&Ge ve Yenilikçilik Yoğunluğu (R&I Intensity) ve Mersin Özeli

Avrupa Birliği’nin Araştırma ve Yenilik Çerçeve Programı olan “Horizon 2020 (H2020)[1]” 2014-2020 yılları arasındaki dönem içerisinde yaklaşık 80 Milyar Avro’luk bir bütçe ile kapatılmıştır. H2020’nin 2014-2040 döneminde AB GSYH’sine yıllık ortalama 15,9 milyar Avroluk, toplamda ise 429[2] milyar Avroluk bir artışa katkıda bulunacağı tahmin edilmektedir. Akabinde gelen “Horizon Europe[3]” ile 2021-2027 yılları arasında 95,5 milyar avroluk bütçeyle araştırma ve yenilik (A&Y-R&I) faaliyetlerinin desteklenmesi hedeflenmiştir ve hali hazırda devam etmektedir. 177 ülkenin dâhil olduğu ve 35 bin projenin uygulandığı bir çerçeve programı olan H2020’ den ülkelerin A&Y yoğunluğuna (R&I Intensity) bakıldığında karşımıza şu değerler ortaya çıkmaktadır (Horizon Dashboard)[4].

Türkiye yüzde 1,1[5] A&Y yoğunluğuna sahip iken İsrail yüzde 5,35, Güney Kore yüzde 4,80, Amerika yüzde 3,42, İsviçre yüzde 3,15, İsveç yüzde 3,25, Norveç yüzde 1,94 ve Yeni Zelanda yüzde 1,40 yoğunluğa sahiptir. Avrupa Birliği ortalaması yüzde 2,3 iken Almanya yüzde 3,1 A&Y yoğunluğa (R&I Intensity) sahip olup ve Avrupa Birliği ülkeleri sıralamasında 4.lüğü paylaşmaktadır. Ama görüldüğü gibi dünyada bu alanda iki ülke ön plana çıkmaktadır biri Güney Kore ve Startup Ülke denilen İsrail. Doğal olarak A&Y yoğunluğunun yüksek olması bu ülkelerin Dünya Yenilikçilik Endeksinde (Global Innovation Index), Küresel Girişim Ekosistemi Endeksinde (Global Startup Ecosystem Index) ve Küresel Rekabetçilik Endeksinde (Global Competitive Index) bu ülkelerin üst sıralarda olmasını çok doğal hale getirmektedir.

Yukarıda ortaya konulan tablo doğrultusunda 2020’de EU yüzde 2,3 A&Y yoğunluğundan 2022’ de yüzde 2,23[6]’ yoğunluğa düşmüştür. Buna karşılık Türkiye 2015’de yüzde 1,06[7] A&Y yoğunluğa sahip iken, 2020’de yüzde 1,1 ve 2022 itibarı ile yüzde 1,40[8]’ e yükselmiştir*. Burada Türkiye açısından yukarıya doğru[9] bir ivme söz konusu olup aynı doğrultuda politikalar geliştirilmelidir. Örneğin Türkiye’nin de içerisinde olduğu (TÜBİTAK üzerinden) “Teaming for Excellence[10]” çağrısı ülkelerin A&Y yoğunluğunu arttırmaya dönük çok yerinde projelerden biridir ve bu yoğunluğu arttırma adına bir fırsat olarak görülebilir. Ülkemizin ve özelde bölge üniversitelerimizin Horizon Europe Projelerinde yer alması A&Y yoğunluğuna en üst perdeden katkı manasına gelecektir.

Yukarıda bahsedildiği üzere Türkiye A&Y Yoğunluğu bağlamında yükseliş trendindedir. A&Y Yoğunluğuna dönük ilgili fonların dikey projelerin yanında Ar&Ge ve Yenilikçilik kümeleri ve ekosistemleri (SAYEM[11] gibi) üzerinden yatayda da kullanılmaya başlanması başta Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve TÜBİTAK’ın A&Y yoğunluğunun arttırılmasına yönelik çok önemli stratejilerindendir. Bu tür yatay proje yapılanmaları ülkenin Ar&Ge ve Yenilikçilik fonlarını alma ve sindirme (uptake and digestion), yönetme ve projeksiyon kapasitelerine güç ve ivme kazandırmaktadır.

Ar&Ge fonlarının aynı zamanda kümeler ve ekosistemler üzerine evirilmesi aslında gittikçe karmaşık hale gelen zorlukların üstesinden gelmek için farklı yaklaşımların devreye sokulması ile ilgilidir. Toplamda 1.200[12]’ ün üzerinde Unicorn’un olduğu dünyada sadece yüzde 8’nin merkezinin Avrupa’da olması, ki bunun yarıdan fazlası Amerika’da (653) ve ayrıca Avrupa’daki Yapay Zekâ’nın şirketlerde benimsenme oranlarının diğer rekabet halinde olunan ülkelere göre oldukça düşük (yüzde 8[13]) olması yeni yaklaşımları kaçınılmaz kılmaktadır. Ülkemiz de ise sadece mevcut durum itibarı ile 7 adet Unicorn (Turkcorn) vardır ve yüzde 0,58’lik bir orana sahiptir. Örneğin TUBİTAK tarafından Kamu Yapay Zekâ Ekosistemi-2023 Çağrısı Türkiye A&Y Yoğunluğunu arttırmak adına oldukça yeni bir yaklaşımdır. Bu yaklaşıma “yatay yapılanma dikey fonlama” yaklaşımı da denilebilir ve adından da anlaşılacağı üzere bir ekosistem yapılanmasını öngörmektedir.

UNESCO ve TUİK verilerinde 1.4% değeri 2021 yılı için gösterilmekte

Öte yandan Arçelik’in liderlik ettiği Akıllı Evler, Netaş’ın liderlik ettiği Akıllı şehirler, Ermaksan’ ın liderlik ettiği Eklemeli İmalat ve VSY Biyoteknoloji’ nin liderlik ettiği Sağlık Ürünleri kümeleri günümüzün karmaşık zorluklarına çözüm bulmak adına yeni yaklaşımlardır. Görüldüğü üzere fonlar gittikçe akıllanmaya ve fon kullanıcıları da benzer şekilde pozisyon almaya doğru gitmektedir. Bu durum önümüzdeki yıllarda yetenek avlarının daha çetin geçeceğinin işaretleri durumundadır. Laboratuvar tezgâhından fabrika tezgâhına ve sonrasında faturaya dönüşen Ar&Ge ve Yenilik fikri yani daha resmi olarak kuluçka -Girişimcilik –Startup -Scaleup süreçlerini geçerek evreni fethetmeye doğru hızlı ilerlemektedir. Bu da doğal olarak doğduğu, filizlendiği ve meyveye durduğu topraklara A&Y yoğunluğu olarak yansımaktadır.

Buradan yola çıkarak 2022 itibarı ile yüzde 1,40’lere çıkmış ve iyi bir trend yakalamış olan Türkiye A&Y Yoğunluğu’ndan Mersin’in de gerekli payı alması doğal olarak kaçınılmaz bir durumdur. Her ne kadar Mersin için bir A&Y yoğunluğu istatistiklere yansımasa da burada alınan pozisyon ele alınacaktır. Öncelikle bölgede 4 üniversitemizin (Mersin, Tarsus, Toros ve Çağ üniversiteleri) olması bölgede küme ve ekosistemlerin oluşmasına büyük katkı vermektedir. Özellikle ortalama 43 bin üzeri öğrenci ve bin 750 akademisyeni ile Mersin Üniversitesi bölgenin en önemli yumuşak gücü konumundadır ve bölgede A&Y ekosistemi veya kümesi oluşturmak adına denklemin tamamlayıcısı konumundadır. Bunun yanında aşağıdaki yapılanmalar da bölgesel küme ve ekosistemleri ortaya koymakta ve Ar&Ge ve Yenilik fonlarının bölgesel olarak daha iyi alımını ve sindirilmesinin sağlamaktadır.

Mersin Ar&Ge, Tasarım Merkezleri ve TGB[14]

Mersin Ar&Ge Merkezleri

Koluman Otomotiv
Seçil Kauçuk
Berdan Cıvata
Çimsa Çimento
Çukurova Makine
Toros Tarım
Akyürek Makine
Durum Gıda
Yayla Agro Gıda
Anadolu Etap Penkon Gıda ve İçecek
Teknopanel Çatı ve Cephe Panelleri

Tasarım Merkezi

Çukurova İnşaat Makinaları – Tasarım Merkezi

TGB- Teknoloji Geliştirme Merkezleri

Mersin Teknoloji Geliştirme Merkezi- Technoscope*- Bilişim Ekosistemi
Mersin Tarım ve Gıda İhtisas Teknoloji Geliştirme Bölgesi- Agropark – Tarım & Gıda Kümesi

* Araştırma – Geliştirme, yenilikçilik ve teknoloji ekosistemi

Ayrıca Mersin’ de A&Y yoğunluğuna katkı verecek olan diğer oluşumlarda aşağıdaki gibidir.

MTOSB – Mersin Tarsus Organize Sanayi Bölgesi (5. Bölge çalışmaları devam ediyor)
TUIOSB: Mersin- Tarsus Tarımsal Ürün İşleme İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
DASSAD- Doğu Akdeniz Savunma Sanayi Kümelenmesi Derneği
Mut Organize Sanayi Bölgesi
Tarsus Organize Sanayi Bölgesi
Mersin Silifke Organize Sanayi Bölgesi

Bölgemizde ve Mersin özelinde A&Y yoğunluğunun artması bu pastada olanların tümünü ilgilendirmektedir. Yukarıda verdiğimiz kurumların Ar&Ge alım ve sindirme (uptake&digestion) kapasiteleri, başta Mersin Üniversitesi olmak üzere bölge üniversitelerinin teknoloji geliştirmeye katkıları ve teknoloji transferlerinin projelere bağlanarak TTO’lar üzerinden yapılması çok akıllı yönetilmesi gereken alan olarak durmaktadır. Burada çeşitli bölgesel stratejilerin geliştirilmesinde ana aktör olan Çukurova Kalkınma Ajansının performansı da bölgesel motivasyon açısından çok kıymetlidir.

Akıl limanları (Brainport) da diyebileceğimiz bölge (Mersin) üniversitelerimizin başını çeken, Mersin Üniversitesi bölgemizdeki A&Y yoğunluğunun artmasına büyük katkılar vermektedir. Üniversitemiz, Prof. Dr. Erol Yaşar hocamızın rektörlüğü ile oluşan akademik motivasyon doğrultusunda bölgeyi içselleştirmeye, bölge ile nefeslenmeye ve Bölgesel Ar&Ge, Inovasyon ve Girişimcilik alanlarına daha performansa dayalı katkı vermeye başlamıştır.

[1] https://www.ab.gov.tr/files/SBYPB/birlik%20programlari/horizon_2020_programi.pdf

[2] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=SWD%3A2024%3A30%3AFIN&amp%3Bqid=1706526731965

[3] https://www.ab.gov.tr/ufuk-avrupa-programi-horizon-europe-_53080.html

[4] https://dashboard.tech.ec.europa.e

[5] https://dashboard.tech.ec.europa.eu/qs_digit_dashboard_mt/public/sense/app/1213b8cd-3ebe-4730-b0f5-fa4e326df2e2/sheet/eeb35687-5e03-44b8-ace0-9cd8802cbd00/state/analysis

[6] https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R%26D_expenditure&oldid=551418

[7] https://stps.metu.edu.tr/en/system/files/stps_wp_1801.pdf

[8] https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=R%26D_expenditure&oldid=551418

[9] https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Research-and-Development-Activities-Survey-2021-45501&dil=2

[10] https://ufukavrupa.org.tr/tr/alanlar-kumeler/widening-katilimin-genisletilmesi-ve-mukemmeliyetin-yayilimi/teaming

[11] https://www.tubitak.gov.tr/sites/default/files/292/sayem_sunum_31102018_web_.pdf

[12] Değerlemesi 1 milyar doları aşan girişimler: Hangi ülkenin kaç ‘unicorn’u var, ‘Turcorn’ sayısı kaç? | Euronews