Inovasyon kıyılarda geziyor (Dünya/Avrupa/Mersin)

TTO Bültenimizde temel konularımız Ar&Ge, Inovasyon, Girişimcilik, Bilgi ve Teknoloji Transferi ve ilişkili konular. Elbet bu konular teknolojide geldiğimiz nokta itibarı ile derin ve dinamik konular. Makaleye başlamadan önce makale başlığını koyma konusunda bazı tereddütler yaşadım. Doğal olarak bu tereddüt arada kalmanın yani çok yönlü esen teknoloji rüzgârında kalmanın getirdiği bir tereddüt.

– Bir yanda; özellikle inovasyon konusunda tüm dünyaya meydan okuyan Silikon Vadisi ve onun estirdiği rüzgarla beslenen tüm inovasyon ekosistemlerin getirdiği metaforlar.

– Diğer yanda uluslararası donanımlı 1.700’ ün üzerindeki akademisyeni ile Mersin Üniversitesi ve bağlamında Tarsus, Toros ve Çağ üniversiteleri, Mersin Ticaret ve sanayi odası ve diğer odalar ve tabii bölgemizde bu alanda politika geliştirecek temel kurum olan Çukurova Kalkınma Ajansı ve diğer tüm bölgesel aktörlerin inovasyon alanındaki kaygıları, çabaları ve kavgaları ve belki de sevdaları.

Her ne kadar çok yönlü desek de aslında teknoloji rüzgârının tek yönlü (yani kuzeyden) ve çok kuvvetli estiği belli. Daha önceleri belki batıdan diyebiliyorduk ama artık kuzeyden ve her yönden. Tabii temel kaygımız bu rüzgârlardan belki öncelikle beslenmek, sonrasında dengelemek olabiliyorsa sonrasında rüzgârı tersine çevirmek. Hemen olur mu? tabii ki hayır, peki olabilir mi? Tabii ki evet.

Küçük rüzgârlı bir girişten sonra olası iki başlıktan

– “Mersin Teknoloji Vadisi veya

– “Inovasyon kıyılarda geziyor (Dünya/Mersin/Mersin Üniversitesi Özeli)”

2.sinin şimdilik daha uygun olacağını düşündüm. Tabii bu başlığın “Mersin Teknoloji Vadisine”’ ni de besleyeceği çok aşikâr. Durum tespiti yapmak adına, makalemiz tek başlıklı olsa da ikinci başlığımız olan “Mersin Teknoloji Vadisi” bu metnin ayrılmaz bir cüzü konumundadır ve Mersin İnovasyon Uzayına” bu vesile ile girmiş olmaktadır. Aslında ikisi de birbirini besleyen ve iç içe geçmiş (intertwined) başlıklar ve konular.

O halde “Inovasyon Kıyılarda Geziyor” ya da İnovasyon Tuzlu Suları seviyor diyerek başlığımızı açabiliriz ve dünyadaki inovasyon bölgelerini irdeleyip oradan Mersin’ e gelebiliriz.

2023 yılı itibarı ile dünya inovasyon bölgelerine baktığımız zaman (mind the bridge[1]), Unicorn (tek boynuzlu at) öncesi scaleup (fidan) ölçeğinde firmalara sahip tüm inovasyon bölgeleri istisnalar (onlarda listenin çok aşağısında) hariç deniz kenarında yani tuzlu sulara demir atmış durumda. Fidan firma sayısına göre dünyadaki ilk 5 inovasyon bölgesi aşağıdaki gibi.

Silicon Valley San Francisco Körfezi, Kaliforniya, ABD’nin güney kıyılarındaki sanayi bölgesi (9.642 ölçeklenmiş şirket[2]-scaleup*) Amerika
New York City (5.042 scaleup)- Amerika
Pekin (Beijing) Capital (4.442 scaleup)- Çin
Greater London (3.227 scaleup) – İngiltere
Israel (Tel Aviv-density, 3.055 scaleup)- İsrail

* hâlihazırda kârlı ve ölçeklenebilir bir iş modeline sahip olan ve üç yıllık dönemde ciro ve çalışan sayısında %20’nin üzerinde büyüyen bir şirket.

Görüldüğü üzere kıta Avrupa’ sı bu kümede yok ve dolayısı ile Türkiye’ de bu kümenin içinde değil. Aynı kıyıları (ülke olarak, Levanten denizi[3]) paylaştığımız Israil’ in bu kümede olması ve nerede ise Londra ile aynı ölçeklere uzanması incelenmesi gereken bir durum tabii ki.

İbreyi scaleup (ölçekli) boyutundan Startup (filiz) boyuna aldığımız zaman bu ilk 5’ in üzerine oturduğu alanı veya süzülerek geldiği yeri görmüş olacağız. Buna göre dünyadaki ilk 13 Küresel Startup Ekosistemi[4] aşağıdaki gibi oluşmaktadır;

Silicon Valley – 40.000[5] üzeri Startup (2024) => 9.642 Scaleup[6] => 251 Unicorn
New York City (Bağlı) – 25.000 Startup => 5.042 Scaleup[7] => 126 Unicorn[8]
London (Bağlı)
Los Angeles
Tel Aviv
Boston
Beijing
Singapore
Shanghai
Seattle
Washington, D.C.
Seoul
Berlin

Burada özellikle iki ekosistemi (Silicon Vadisi ve New York City) ele alarak inovasyon fikirlerinin filiz’ den (Startup) => fidan (scaleup) => ağaç (Unicorn)’ a hangi sayılarla ilerlediğini görebiliyoruz. Fidan firmaları besleyen veya bu alana evrilen Filiz (Startup) şirketler boyutunda Kıta Avrupası’ nı görmek adına liste uzatılmıştır. Görüldüğü gibi 2023 yılı itibarı ile Kıta Avrupası 13. Sırada Berlin ile birlikte ortaya çıkmaktadır. Burada Beijing (Pekin)’ in yani Çin’ in biraz geriden gelmesi Risk Sermayesi (VC) verilerine sağlıklı erişilememesinden dolayıdır.

Türkiye bu listede ilk 30’ un içinde yoktur ama İstanbul ile birlikte Gelişen Ekosistem (emerging Ecosystem) ölçeğinde 16.sıradan listeye girmekte. İstanbul Güçlü Erken Aşama (strong starters) Ekosistemler sıralamasında ise 1. sırada[9] yer almaktadır. Bu verilerin sağlıklı bir şekilde üretilmesine Startup Genome ve Küresel Girişimcilik Ağı (GEN[10]-Global Entrepreneurship Network) büyük katkıları olmakta ve izlenmeye değer oluşumlar olarak görülmektedir.

Başta konumuzu sermeye başlarken inovasyon tuzlu suları seviyor demiştik. Gördüğünüz gibi evinizdeki patikadan inovasyon otobanına çıktığınız yolda tuz kokusu almanız gerekiyor. İnovasyon tuzlu sulardan besleniyor ve dolayısı ile inovasyonu besleyen ekosistemler de tuzlu kıyılara konuşlanmış durumda. Türkiye için bu durumu incelediğimizde benzer bir durumla karşılaşıyoruz.

2023 yılı itibarı ile Yatırım alan girişimlerin bulunduğu şehirler sıralamasına baktığımızda İstanbul 256 yatırım alan şirket sayısı ve 822,9 Milyon $’ lık değer ile Türkiye’ de 1. Sırada (Türkiye Startup Ekosistemi Yılsonu Yatırım raporu, 2023[11]), Ankara 43 şirket ve 54,8 Milyon$’ lık değerle 2.sırada ve İzmir 18 şirket ve 16,9 Milyon $ değerle 3.sırada yer alıyor. İstanbul ile diğer illeri kıyasladığınız zaman çok açık ara önde olduğunu görebiliriz. Listeye Mersin, 1 şirket ve 500 Bin $’ lık yatırım ile 11.sıradan giriyor. İlginç olan Mersin’ e gelinceye kadar Ankara, Eskişehir ve Kayseri hariç tüm şehirler denize kıyı şehirler. Dünyadaki inovasyonun tuzlu suları sevdiği gibi ülkemizdeki inovasyonun da tuzlu suları sevdiğini söyleyebiliriz.

Türkiye’ deki birden fazla sayıda teknoparkı olan şehirlere baktığınızda inovasyonun yine tuzlu kıyılarda gezdiği görülmektedir. Tabii ki Ankara’ nın başkent olması Konya gibi bazı istisnaların olması çok doğal bir durum arz etmektedir ama bu istisnalar kaideyi bozmuyor.

Nisan 2024 itibarı ile Türkiye’ deki teknopark sayısı 102[12]’ ye ulaşmış durumda ve Mersin Teknopark performans bakımından 2021 yılı itibarı ile 11[13]. Sırada yer almakta. 2016’ da ilk 4’ de iken bu kadar gerilere düşmesi bu alanın çok dinamik ve hassas yönetilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Burada tüm bölge politika yapıcılarına dikkat diyelim ve Teknopark’ ı ve Agropark’ ı ile Mersin’ in Akdeniz’ e daha spesifik olarak Levanten denizine kıyı olması inovasyon açısından çok büyük avantajlar taşıdığını söyleyelim. Mersin biraz motivasyon ve itki ile inovasyon alanında çok parlak dönemlere yakındır. Mersin’ in inovatif bir şehir olduğu, en azından dünyadaki inovasyon ekosistemlerine benzer bir yapıya sahip olduğu çok açık ortadadır ve bunun “Mersin Teknoloji Vadisine” doğru katılaşması kaçınılmazdır.

Mersin’ i inovasyon lensinden biraz daha fazla görmemizi sağlayacak ve sonrasında katkı verecek üst devinimleri aşağıda bulabilirsiniz.

Yerel devinimler;

İnovasyon Bariyerleri: Mersin İli İmalat Sanayi Firmaları Üzerine Bir Araştırma Prof. Dr. İsmail Tuncer ve Kübra Makca.
Mersin BIGG Kullanıcıları (12 girişimci)[14]
RIS + Mersin Yenilik İhtiyaç Analizi Raporu (2017)[15]
RIS Adana – Ar&Ge ve İnovasyon Mevcut Durum analizi (2017)[16]
2014-2023 Çukurova Bölge Planı[17]

AB ve Ulusal Üst devinimler

European Innovation Ecosystems (EIE)
EU S3 Concept (place-based innovation ecosystem)
The EIT Regional Innovation Scheme (RIS): Closing the Innovation Divide in Europe EIT
EU Interregional Innovation Investments (I3) Instrument
EU Regional Innovation Valleys (RIVs)
Strategic Management in the Public, Presidency of the Republic of Türkiye, Strategy and Budget Presidency
T.C. Strateji Daire Başkanlığı- Stratejik Plan (2024-2028) Link
T.C. Strateji Daire Başkanlığı- 12.Kalkınma Planı Link
R&D and Innovation Ecosystem of Turkey (TUBİTAK) link